تبلیغات
PDSW - اینترنت و امنیت فرهنگی ـ سیاسی

PDSW

Public Diplomacy and Soft War - PDSW

بررسی ‌ها و راهبردهایی برای جمهوری اسلامی ایران‌

«اینترنت و امنیت فرهنگی ـ سیاسی»

مقدمه

شاید آنگاه كه یك پژوهشگر آفریقایی در كنفرانس باشگاه رم تحت عنوان «جهان در آستانه قرن بیست و یكم» گفتار خود در باره «عصر نوین فرهنگ و ارتباطات » را با این جملات به پایان برد كسی سخنان او را چندان جدی نگرفت؛ او معتقد بود: «دوران كنونی تمام می شود و عصر تازه ای آغاز می گردد. تاكنون در هیچ زمانی بشر برای بقا تا این حد به قدرت انطباق و تخیل نیاز نداشته است.

عصر جدید فرهنگ و ارتباطات، در مرحله نخست عصری است كه انسان باید در آن شجاعت خود را متحول كند.» (پچی155:1370) اما سرعت تغییرات ارتباطی و فرهنگی در پایان قرن گذشته و سالهای آغازین سده جدید، اهمیت سه مفهوم كلیدی قدرت تخیل، قدرت انطباق و شجاعت تحول را برای تداوم حیات دولتها، فرهنگهای ملی و حتی -در سطحی انتزاعی تر- تمدنها بخوبی نشان داده است.

حكومتها و حاكمانی كه توانایی آینده‌نگری، ارایه هویت فرهنگی مناسب در عرصه جهانی و شجاعت ترك پاسخهای كهنه به پرسشهای نو را نداشتند با جهل مركب ، ملتشان را به جای دروازه های تمدن بزرگ به آستانه انقلاب سوق دادند و لا جرم خود به حاشیه تاریخ رانده شدند.

انقلاب اسلامی پاسخ خلاق، متناسب و شجاعانه مردم ایران به الزامات تمدنی و تاریخی خودبود. آخرین انقلاب قرن بیستم، اولین انقلاب سیاسی بود كه براساس درك و تدبیر عمیق رهبری و نواوریهای درون‌زا، با تركیبی بی‌بدیل از ارتباطات ماهواره‌ای (تلفن بین‌المللی)، رسانه‌های كوچك(نوار كاست – فتوكپی- اعلامیه) و ارتباطات سنتی(راهپیمایی- منبر- دیوارنویسی)، شبكه عظیم ارتباطات جمعی دولتی ازجمله سازمان رادیو و تلویزیون را در هم شكست و پیامهای سنت‌گرایانه اسلامی و انقلابی را- بسیار موثرتر از آنچه شرام و لرنر در مورد تاثیر تجددگرایانه رسانه‌ها می پنداشتند(شرام 1356و lerner1956) و بسیار سریعتر و عمیقتر از آنچه راجرز و شومیكر در مورد چگونگی گسترش نوآوریها یافته بودند(راجرز و شومیكر 1369)- تا عمق روستاهای فاقد جاده و برق، پادگانهای ارتش آمریكا محور و دانشگاههای غرب بنیاد منتقل كرد و در یك كلام انقلاب ارتباطات را به خدمت ارتباطات انقلاب درآورد.(tehranian1998، mohammadi1996، مولانا1371، آشنا1377)

پیروزی ناگهانی و غیرمنتظره انقلاب، فقدان زود هنگام نظریه‌پردازان و ساختارسازان جمهوری اسلامی، هجوم ستیزنده رسانه های غربی، ندرت و غربت فزاینده آفرینشگران و آفرینشهای بومی، كاهش چشمگیر سرمایه‌گزاریهای آینده‌نگرانه در زیرساختهای ارتباطی و رسانه ای در اثر جنگ دیرپای تحمیلی و مهمتر از همه بروز شكاف فرهنگی میان نسلها و عدم انتقال ارزشها، از یك طرف موجبات ناامیدی رهبران از امكان رقابت و احساس حقارت نسبت به فراورده‌های ارتباطی و كالاهای فرهنگی غربیان، وتقدیس تمركز گرایی دولتی در عرصه فرهنگ و ارتباطات را از طرف دیگر فراهم آورد،درنتیجه نوآوری های رسانه ای اولیه جای خود را به محافظه كاری، اصالت نظارت و هراس اندیشی از رسانه های نظارت ناپذیرو تسلط نظریه هنجاری رسانه های شبه اقتدار گرا برذهن و زبان نخبگان و مسولان حكومتی داد.

ممنوعیت درازپای ویدیو، بازیهای رایانه‌ای، لوحهای فشرده و تجهیزات دریافت از ماهواره، سیاستهای محدود كننده مطبوعات، اعمال نظارت پیش از انتشار در مورد كتاب ،سیاست هدایت و نظارت همه جانبه بر تاتر و صنعت سینما و انحصار حكومتی سازمان صدا و سیما را در این چارچوب می توان تحلیل كرد (محمدی1379، آشنا1377، محسنیان 1376 و 1377 ) آخرین موج فناوری اطلاعاتی و ارتباطی در حالی به ایران رسید كه علیرغم پایان جنگ و وجود توانایی ملی برای غلبه بر محدودیتهای اقتصادی ، سیاسی و تكنولوژیك، آمادگی كافی برای سیاستگزاری متناسب با سیر تحولات جهانی آن وجود نداشته است؛ اكنون پس از گذشت دو دهه از پیروزی انقلاب اسلامی و استقرار جمهوری اسلامی در ایران این مسئله استراتژیك بطور جدی در مقابل سیاستگزاران ارتباطی، امنیتی و فرهنگی كشور مطرح است كه:

- گسترش زیرساختهای پیشرفته ارتباطی در داخل كشور و افزایش امكانات تبادل اطلاعات وداده ها در سطح بین‌المللی چه تاثیراتی بر امنیت كشور خصوصا در ابعاد سیاسی-فرهنگی دارد؟

- در اثر افزایش حجم و سرعت تبادل و ورود به بزرگراههای جهانی چه تغییرات محتملی را در این ابعاد متحمل خواهیم شد؟ - چه سیاستهای ارتباطی كمترین زیان و بیشترین فایده را برای منافع ملی خواهد داشت ؟

- اولویتهای ملی در این حوزه باید چگونه تعیین شود؟ متاسفانه تا كنون حتی در سطوح كلان سیاست گزاری پاسخهای سریع و سطحی متعددی از جانب سیاستمداران،نظامیان و مهندسان برا ی این پرسشها ارایه شده است(مجمع تشخیص مصلحت نظام1380 )اما باتوجه به ماهیت فرهنگی و ارتباطی اینترنت شایسته است آن دسته از پژوهشگران فرهنگ و ارتباطات كه متعهد به حفظ و شكوفایی نظام و آرمانهای جمهوری اسلامی ایران هستند پیشتاز شناخت و ارایه راهبردهای ملی در مورد اینترنت باشند. در این راه پرداختن به امور زیر گریز ناپذیر است:

- باز شناسی انتقادی ماهیت، تاریخچه تحولات و روندهای جهانی جاری و آتی اینترنت

- پس ازآن باز نگری ادبیات متحول امنیت پژوهی - سپس ارایه رویكردی متناسب با شرایط خاص ایران اسلامی مقاله حاضر كوششی ابتدایی در این راه است. اینترنت: ویژگیها و تاثیرات جهانی اینترنت را می توان از محصولات دوران جنگ سرد و حاصل هراس وزارت دفاع آمریكا ازخطرات جنگ هسته ای دانست. آرپانت سلف اینترنت یك شبكه آزمایشی بود كه به عنوان یك پروژه ملی از طرف آژانس پروژه های تحقیقاتی پیشرفته وابسته به وزارت دفاع آمریكا از سال 1971 آغاز بكار كرد. و طی دهه 70 به یك پروژه فراگیر ملی و تا حدودی بین المللی تبدیل شد درسال 1986 موسسه ملی علوم آمریكا، NSFNET را برای ارائه ارتباطات شبكه ای به مراكزتحقیقاتی بیشتر و گسترش شبكه بین المللی تاسیس نمود.

در سال 1987 شبكه اینترنت مشتمل بر ده هزاركاربر بود و در سال 1989 این تعداد به صد هزار رسید. در سال 1990 آرپانت به زندگی خود خاتمه داد ولی اینترنت به رشد خود ادامه داد تا جاییكه در دهه نود هر ساله تعداد كامپیوترهای موجوددر شبكه اینترنت دو برابر شده است. از سال 1997 با تجاری شدن اینترنت خدمات آن بشدت تنوع و افزایش یافت وهزینه های دسترسی به آن بشدت كاهش یافت. در واقع در آمریكا هردو ثانیه یك host به اینترنت اضافه می شود. از میان سرویسهای متعدد اینترنت، سرویس وب با شبكه جهان گستر بخاطر توان گرافیكی بالا و ارائه خدمات متون مرتبط رشد چشمگیری داشته است (ITU1999.) تقریبا هر سه ماه یكبار توسعه وب دو برابر می شود. (www.mit.edu/.../web-growth-summary)

اما این رشد روز افزون بطور كاملا نابرابر توزیع شده است. در حالی كه آمریكا و كانادا63درصد، اروپا 4/22درصد و استرلیا، ژاپن و نیوزلند 4/6درصد از كامپیوترهای متصل به اینترنت را در اختیاردارند. بقیه كشورهای آسیایی و آفریقایی تنها 9/5درصد از این كامپیوترها را در خود جای داده اند(ITU1999.( بررسی ویژگیهای كاربران اینترنت نشان می دهد كه تحصیلات و ثروت دو عامل مهم در میزان استفاده است. كاربران اینترنت بیشتر از طبقه متوسط بالا، جوان، تحصیلكرده، مرد و شهرنشین هستند.(ucla2000) 83درصد كاربران اینترنت در آمریكا 6درصد اروپا 3درصد در اقیانوسیه و 8درصد در بقیه قاره های دنیا قراردارند. ( (www.iranonline.com نگاهی به وضعیت و موقعیت زبانهای مختلف در اینترنت میزان سلطه زبانهای غربی رانشان می دهد. در میان كسانی كه از اینترنت استفاده می كنند و حدود 288 میلیون نفر برآورد می شوند 3/51درصد به انگلیسی سخن می گویند و عرب زبانان كمتر از 1درصد استفاده كنندگان را تشكیل می دهند.((www.glreach.com اینترنت جهان جدیدی خلق كرده است.

خوشبینان می گویند در این جهان جدید كه آنرا جامعه اطلاعاتی نامیده اند آزادیهای فكری، تحقیقاتی، آموزشی، تفریحی، شغلی رو به رشد خواهد بود و تجارت الكترونیك، خدمات بهداشتی و پزشكی راه دور و خدمات تلفن بین‌المللی از طریق اینترنت جای اشكال سنتی را خواهد گرفت اما منتقدان اینترنت را بیشتر در تركیبهای اضافی و بعنوان مضاف به مناطق جغرافیایی،سیاسی و اقتصادی بكار میبرند؛ با این وصف مانند دیگر پدیده های وارداتی از جهان صنعتی میتوان از اینترنت اغنیا و فقرا،اینترنت آمریكایی، اروپایی،آفریقایی و در سطوح ملی مثلا اینترنت ایرانی سخن گفت؛

مطالعه تاثیر پذیری متقابل اینترنت و فرهنگهای مختلف از آخرین پروژه های كلان دانشگاه UCLAدر آمریكا است .(www.ccp.ucla.edu) در تحلیل مسایل مربوط به اینترنت در كشورهای در حال توسعه علیرغم برخی مشابهت‌های ظاهری باید تفاوتهای ساختاری و عمیق آنها را با كشورهای صنعتی در نظر گرفت. اینترنت و كشورهای در حال توسعه در كشورهای در حال توسعه به علت فقدان زیرساختهای ملی مخابرات و فقدان رونق اقتصادی و توسعه اجتماعی هزینه تمام شده برای اتصال به اینترنت برای كاربر نهایی بسیار گرانتر از كشورهای توسعه یافته است.

خصوصا اگر این هزینه با درآمد سرانه سنجیده شود. مثلا در آمریكا یك كاربر نهایی برای یك ماه اتصال به اینترنت باید بطور متوسط 29 دلار معادل 2/1درصد از درآمد خود را بپردازد ولی در اوگاندا همین كاربر با 92 دلار معادل 107درصد درآمد خود را بابت اتصال ماهانه به اینترنت بپردازد(ITU1999) در بسیاری از كشورهای در حال توسعه كه با مشكلاتی بنیادی نظیر كمبود تغذیه،ارتباطات جاده ای، برق، بهداشت، اشتغال، مهاجرت، جنگ، نظامهای سیاسی فاقد مشروعیت و بی ثبات درگیر هستند هزینه های سنگین برای تجهیزات مخابراتی و كامپیوتری امكان ندارد و این گونه امكانات به طبقه بالا و مستقل از اقتصاد ملی اختصاص دارد.

میلتون مولر استاد مخابرات و مدیریت شبكه‌ها در دانشگاه سیراكوس معتقد است: >تفاوت رادیو و تلویزیون با اینترنت در این است كه آنها به محض خرید قابل بهره برداری هستند ولی خرید یك كامپیوتر اولین قدم برای اتصال به اینترنت است. اگر شما جاده، برق، خط تلفن، سرویس دهنده ملی نداشته باشید سخن گفتن از اینترنت دشوار است (Muller1999) مخابرات در بسیاری كشورها جزء انحصارات دولتی است ودولت به خاطر در اختیار داشتن لایه فیزیكی، معمولا مدعی خطوط ارتباطی داده‌ها نیز می باشد و عدم امكان رقابت و ناكافی بودن دستمزدها موجب افت شدید كیفیت نیروی انسانی شاغل در بخشهای تخصصی مخابرات می شود و این نیروها در ابعاد ملی توان ارائه راه حلهای جامع و ارائه سرویسهای متنوع را ندارند.

در نتیجه سرویسهای ارائه شده در این كشورها اغلب بی ثبات و غیر فنی است. در كشوری مانند هاییتی بخش خصوصی با نصب شبكه‌هایی با مودمهای بی سیم تلاش كرده ارتباط اینترنتی را از انحصار دولت خارج كند. تشكیل مراكز كوچك ولی فعال كه با هزینه های كم و برای استفاده در مدت اندك خدمات پست الكترونیك و دریافت اطلاعات در اینترنت را ارائه می دهد راه حل دیگری برای شكستن انحصار مخابراتی بوده است (techweb.com) كامپیوتر و به دنبال آن اینترنت هم نیاز به نوعی خاص از سواد و مهارت دارد و هم الگوهای فرهنگی و رفتاری ویژه ای را به دنبال می آورد. مهمترین مسائل اینترنت از لحاظ فرهنگی عدم تطابق محتوای ارائه شده با الگوهای فرهنگی و هنجارهای رفتاری جوامع مختلف است.

تكنولوژی اینترنت برای بیشترین سرعت و كمترین كنترل طراحی شده است لذا اعمال كنترلهای اخلاقی در آن دشوار است. حجم بالای محتوای مستهجن تجاری و مجانی در اینترنت یكی از معضلات اخلاقی و خانوادگی است (no.) مشكل دیگر فرهنگی اینترنت غلبه زبان انگلیسی و فقدان منابع غنی بر زبانهای دیگر است در نتیجه سلطه زبان انگلیسی بر زبانهای دیگر به وسیله اینترنت تقویت می شود. (www.ifi.uib) از امنیت ملی تا امنیت فرهنگی دیدگاههایی وجود دارد كه اساسا برای واژه امنیت مفهوم و مصداقی واقعی قائل نیست و هر گونه مفهوم سازی در حوزه امنیت را از جنس بازیهای زبانی و گفتمان‌های غیر ثابت می‌داند.(تاجیك، بهار114:1377)

اما در چارچوب ادبیات مطالعات استراتژیك مفهوم امنیت را می توان از خلال بررسی نظرات متفكرانی چون افلاطون: عدالت ورزی، هابز: محفوظ بودن در مقابل تجاوز خارجیان، لاك: دستیابی به رفاه و آسایش، روسو: اعتماد، نظامیان در جنگ جهانی دوم: رهایی از تهدیدات نظامی خارجی، هافمن: تاكید بر محفوظ ماندن فعالیتهای اقتصادی یك ملت از جریانات ویران كننده بیرونی، مك نامارا: تكیه بر توسعه سیاسی و اقتصادی به عنوان عامل و حاصل امنیت و پیروان فوكو: تكیه بر رابطه معرفت، قدرت و امنیت، جستجو كرد (بوزان1378: 14-44). در سالهای اخیر تمركز تحقیقات بر ابعاد غیر نظامی امنیت ملی بیشتر شده است.

دو بعد مهم امنیت ملی امنیت سیاسی و فرهنگی است؛ ویور تعریف زیر را برای این دو بعد ارایه كرده است: «توانایی جامعه برای تداوم بخشیدن به ویژگیهای سیاسی و فرهنگی بنیادی خود تحت شرایط متحول و در مقابل تهدیدات احتمالی یا واقعی ».(ماندل149:1377) در تشریح این تعریف باید به نكات زیر توجه كرد: - امنیت سیاسی و فرهنگی نیز مانند ابعاد دیگر امنیت امری نسبی هستند؛ یك فرهنگ خود محور و بیگانه ترس ممكن است دایما از توهم هجوم فرهنگهای رقیب در هراس باشد و هر تغییر در هر سطح و لایه از فرهنگ را تهدیدی برای امنیت فرهنگ ملی تلقی كند و حكومتی كه نسبت به هویت فرهنگی بی مبالات است از تهدیدات جدی و فوری نیز غافل بماند.

- در میان دو حیطه امنیت سیاسی و امنیت فرهنگی میتوان نوعی تقابل احتمالی را مشاهده كرد؛ اگر حاكمیت دچار بحران مشروعیت و كارایی باشد امكان تامین همزمان انسجام اجتماعی و تنوع فرهنگی بسیار دشوار می شود. - اگر جامعه ای نسبت به امنیت فرهنگی خود تهدیدی را احساس كند نسبت به تقویت و تشدید هویتهای مورد تهاجم حساسیت بیشتری نشان می دهد و میزان وفاداری نسبت به آنها در عكس‌العمل به فشارهای خارجی بشدت افزایش میابد. تبیین ویژگیهای بنیادی سیاسی و فرهنگی نیز بسیار مهم است؛ دیتریك فیشر در تحقیقی برای سازمان ملل متحد با تفكیك تهدیدات داخلی، خارجی و بین‌المللی، پنج بعد: بقاء، سلامت، بهزیستی اقتصادی، محیط زیست قابل زندگی و حقوق سیاسی را در امنیت اساسی دانسته و در مقابل نابودی، بیماری، فقر، تخریب محیط زیست و سركوب داخلی را عوامل اصلی تهدید امنیت ملی می داند. (رنجبر72:1378-78)

امنیت، فرهنگ و ارتباطات در میان ابعاد مختلف امنیت آنچه در این مقاله مورد تاكید خواهد بود بعد حقوق سیاسی در جدول فیشر به اضافه امنیت فرهنگی است كه در جدول شماره 1 تشریح شده است. منابع منابع داخلی منابع خارجی منابع جهانی ابعاد حقوق سیاسی كودتا تقلب انتخاباتی دیكتاتوری تبعیض سانسور شكنجه انهدام خرابكاری تبلیغات منفی تحریمهای بین‌المللی امنیت فرهنگی استبداد رسانه‌ای یكسان سازی فرهنگ ملی عملیات روانی تهاجم فرهنگی و رسانه ای مبادله نابرابر اطلاعات یكسان سازی فرهنگ جهانی

جدول شماره -1 طبقه‌بندی اصلاح شده فیشر از تهدیدات امنیت ملی ماخذ: رنجبر،7813

تاكید بر حقوق سیاسی به جای حقوق بشر نشان از توجه ویژه به آزادی بیان و اجتماع، دسترسی به اطلاعات، حق تشكیل احزاب سیاسی و حق رای برابر می باشد و با اضافه كردن مفهوم امنیت فرهنگی به جدول فیشر می توان از مسائل امنیتی جدید كه بیشتر ناشی از انقلاب اطلاعات و گسترش ارتباطات بین‌المللی است سخن گفت چرا كه تعارض میان فرهنگ ملی و یكپارچه سازی فرهنگی در سطح جهانی مهمترین مسئله دولتها در عرصه سیاستگذاری فرهنگی است. جریان بین‌المللی اطلاعات بنا به نظر منتقدانه مولانا و دیگر همفكرانش جریانی است مركز - پیرامونی از شمال و غرب به سوی جنوب و شرق، از كشورهای توسعه یافته بسوی كشورهای در حال توسعه.

در واقع این جریان به شدت یكسویه، عمودی، تحقیرگر، منفی‌گرا و سلطه‌جویانه است (مولانا66:1371-60) این جریان توانایی منابع خارجی جهت اجرای اقداماتی نظیر كنترل و نفوذ را در كشورهای هدف بسیار افزایش داده است. كشورهای در حال توسعه معتقدند جریان آزاد اطلاعات آنها را در یك رقابت نابرابر و بی فایده با دولتهای دیگر و شركتهای خارجی و چند ملیتی قرار می دهد و با تهدید ثبات جامعه از لحاظ فرهنگی، ناامنی فزاینده ای را بر این كشورها تحمیل می كند. فروریختن مرزهای فرهنگی كشورهای هدف در برابر تكنولوژیهای نوین اطلاعاتی و ارتباطی تاثیرات شگرفی بر امنیت سیاسی، اقتصادی و فرهنگی این كشورها داشته است و تلاشهای انفرادی كشورهایی نظیر كانادا و فرانسه و جهت گیری های جمعی اتحادیه های بین‌المللی نظیر جنبش غیرمتعهدها و سازمان كنفرانس اسلامی در برابر سلطه جویی ارتباطی برخی كشورها كه در یونسكو نیز بازتاب پر دامنه‌ای داشته است نشانه نگرانی جدی این دولتهاست.(مك براید1370، سازمان كنفرانس اسلامی 1378) از طرف دیگر در داخل كشور نیز به بهانه حفظ امنیت ملی، امنیت فرهنگی و سیاسی از سوی دولتها و گروههای تمامیت خواه تهدید می شود. در برخی كشورهای جنوب مشروعیت سیاسی حاكمان مبتنی بر توان سركوب مخالفان و یكپارچه سازی سیاسی و فرهنگی بخصوص در مورد ناراضیان، رقبای سیاسی و اقلیتها است. در این كشورها ساختار دولت بگونه ای است كه قدرت، شخصی تلقی شده و این به نوبه خود باعث اختلاط امنیت حاكمان با امنیت ملی شده و در بسیاری موارد حمله به شخص، حزب یا هیئت حاكمه مهمترین تهدید امنیت ملی تلقی می شود. در كشورهایی كه حكومت فاقد مقبولیت و مشروعیت كافی است، بی ثباتی داخلی سر چشمه اصلی ناامنی بوده و زمینه ساز آسیب پذیری در برابر فتنه‌ها و فشارهای خارجی است. مساله در این كشورها تقابل امنیت حكومتگران با امنیت فردی و فرهنگی حكومت شوندگان است.

برای درك عمیقتر این مفهوم می توان به تعاریف فرهنگ محور از امنیت نیز توجه كرد؛ این رویكرد، امنیت فرهنگی را زیر بخش امنیت ملی ارزیابی نمی كند بلكه آنرا جزیی از مفهوم وسیع تر امنیت انسانی قرار می دهد و به این ترتیب به دوران پس از سیطره دولت – ملتها، حاكمیت جهانی(global governance )، تكامل پروژه جهانی گرایی و هویت بخشی به انسانها توسط سازمانهای بین‌المللی می‌اندیشد. تهرانیان معتقد است: «امنیت فرهنگی بعدی از امنیت انسانی است كه دائما نادیده گرفته می شود.

امنیت فرهنگی شامل - و نه محدود به - آزادی عقیده، وجدان، زبان، بیان، شیوه زندگی، قومیت، جنسیت، شراكت، اجتماع و مشاركت فرهنگی و سیاسی است. اگر چه قوانین اساسی جوامع مدرن معمولا این آزادیها را تضمین كرده است اما پیشداوریهای مدرن و پیش مدرن باعث اختلال در عملی شدن این آزادیها در عرصه حیات ملی شده است.» (Tehranian: 1997) امنیت فرهنگی مهمترین مولفه برای ساختن مفهوم جدید مردم سالاری فرهنگی است. بنا به یك تعبیر مردم سالاری فرهنگی عبارت است از:

1- حفاظت و تشویق تنوع فرهنگی و حق دسترسی به فرهنگ برای همه افراد داخل كشور و جهان

2- تشویق مشاركت فعال در حیات فرهنگی جامعه

3-توانا ساختن مردم برای مشاركت در تصمیم سازیهایی كه كیفیت زندگی فرهنگی آنان را تحت تاثیر قرار می دهد.

4- تضمین دسترسی برابر و عادلانه به منابع و حمایتهای فرهنگی ( http://www.wwcd.crg/cddef.htm ) به این ترتیب در امنیت فرهنگی نیز باید به دو بعد ملی و جهانی توجه كرد.

 1- امنیت فرهنگی و سیاسی:

رویكردها و راهبردها ظهور تكنولوژی‌های نوین ارتباطی و اطلاعاتی چالش بزرگ نظامهای سیاسی در عرصه سیاستگذاری ملی است. وفاق یا اختلاف تصمیم سازان و سیاستگذاران در مورد تعریف و كاركردها، آینده و تاثیرات تكنولوژی جدید بر ابعاد داخلی و خارجی امنیت سیاسی و فرهنگی منجر به ارائه استراتژیهای كاملا متفاوتی خواهد شد.(لی1356) بر مبنای سه نوع رویكرد: ثبات گرایی، تحول گرایی و اعتدال گرایی نسبت به امنیت وبا توجه به سه محور اساسی در سیاستگزاری راهبردی در حوزه سیاسی و فرهنگی یعنی: - خط مشی سیاسی / فرهنگی - تمركز قدرت سیاسی / فرهنگی - شیوه مدیریت سیاسی / فرهنگی می توان راهبردهای مختلف نسبت به امنیت سیاسی و فرهنگی را در جدول زیر ملاحظه كرد؛

دو رویكرد ثبات گرا و تحول گرا شناخته شده هستند و دو قطب مقابل یكدیگر را تشكیل می دهند اما رویكرد اعتدال گرا كه بنظر میرسد مناسبترین پاسخ راهبردی به چالشهای فن‌آوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی برای ایران در دهه هشتاد باشد همواره مورد بی توجهی مستمر واقع شده است. رویكردها راهبردها بومی گرایی ثبات محور واقع گرایی اعتدال محور جهانی گرایی تحول محور اولویتها حفظ ارزشهای سنتی و بومی حفظ ویژگیهای منحصر به فرد جامعه حفظ ارزشهای بنیادی افزایش نوآوریهای درون‌زا اتخاذ ارزشهای تجدد گرایانه افزایش تطابق یا همسانی جهانی خط مشی اقتدار سیاسی تحمیل همسانی اقتدار كارا طراحی وحدت در عین كثرت آزادی سیاسی تحمل تنوع تمركز قدرت مشروعیت متمركز سیاسی/ ملی مشروعیت هوشمند سیاسی / ملی/ بین‌المللی مشروعیت غیر متمركز سیاسی/ بین‌المللی شیوه مدیریت نظام تصمیم گیری منزوی و غیر حساس نسبت به فشارهای داخلی و خارجی سلطه نخبگان بر سیاست امنیتی نظام تصمیم گیری راهبردی و حساس نسبت به تصحیح انحراف مسیر ناشی از فشارهای داخلی و خارجی مشاركت نخبگان غیر دولتی در تدوین راهبردهای ملی نظام تصمیم گیری بهم پیوسته و بسیار حساس نسبت به فشارهای داخلی و خارجی نفوذ گروههای ذی نفع داخلی و كشورها ی قدرتمند بر سیاست امنیتی و خارجی جدول شماره

2: تقابلهای موجود در عرصه سیاستگزاری با توجه به امنیت سیاسی /فرهنگی

همانگونه كه ملاحظه می شود تقابل نهایی در امنیت سیاسی / فرهنگی در عرصه داخلی میان آزادی، تحمل چندگانگی و تكثر از یك طرف و حاكمیت، اقتدار و نظم از طرف دیگر است. در بحث تئوریهای هنجاری رسانه‌ها هم عینا این تقابل به چشم می خورد و میزان گرایش یك سیستم رسانه ای ملی به یك طرف طیف، نمایانگر نظام سیاسی حاكم برسیستم رسانه ای آن كشور است. نحوه نگرش به منشاء و آثار توسعه فن آوری و رسانه های نوین به خصوص اینترنت یكی از عرصه‌های اصلی تقابل میان دو راهبرد ثبات گرا و تحول گرا در رویكردهای امنیتی ایران امروزاست.

درراهبرد ثبات گرایی، گسترش رسانه‌های نوین موجب تقدس زدایی از ارزشهای سنتی و قدیمی و اختلال در حفظ ویژگیهای منحصر به فرد جامعه ایرانی می شود. در مقابل تحول گرایان معتقدند گسترش رسانه‌ها موجب ظهور ارزشهای جدید و افزایش تطابق با فرهنگ جهانی می شود. ثبات گرایان كه نگران كاهش توان حاكمیت سیاسی، نظم، كنترل، اقتدار، استقلال و سلطه نخبگان داخلی هستند رسانه های مرز شكن و جدید را عامل اصلی بی ثباتی می دانند و از طرف دیگر تحول گرایان كه آزادی سیاسی، تنوع، مشروعیت غیر متمركز، اقتدار اسفنجی، بهم پیوستگی بین‌المللی و جهانی شدن را شعار خود قرار داده اند این رسانه های نوین را به عنوان مهمترین عامل تحول ارزیابی می كنند.

در این میان رویكرد اعتدال گرا در زمینه اولویتهای فرهنگی معتقد است میتوان با تفكیك ارزشهای بنیادی از سنتها و ارزشهای ابزاری، موقتی و مصلحتی، پنداره تقابل میان تغییرات محیطی ناشی از تقویت رسانه های جهانی با ارزشها را واكاوی و باز سنجی كرد و با سخت گیری نسبت به حفظ ارزشهای بنیادی، از نوآوری‌های درون فرهنگی نسبت به آن دسته از سنتهای مقدس نمای امروزی كه خود چیزی جز بدعتهای دیر پا نیستند استقبال نمود. خط مشی اعتدال گرایانه، افزایش كارایی دولت در مقایسه با بدیلهای فراملی و تحمل وحدت فرهنگی ساختاری در عین پاسداشت پاره فرهنگهای قومی و بومی- بعنوان سرچشمه های زلال آفرینش‌های فرهنگی- در سطوح فرو ملی را لازمه اقتدار حكومت می داند. در زمینه راهبردهای مربوط به تمركز قدرت مشروعیت هوشمند به معنای اتخاذ الگوی اقتضایی و پرهیز از الگوهای تماما همگرا یا تماما واگرا در قبال معادله مشروعیت ملی و بین‌المللی است. الگوی مدیریت كلان در این رویكرد متمایل به تفكر راهبردی و مدیریت بر مبنای هدف و نتیجه است.

در این دیدگاه انحرافات ناشی از فشارهای داخلی و خارجی از طریق بازنگری مستمر اهداف و مسیرها تصحیح میشود و در این فرایند خصوصا بر نظرات و مشاركت نخبگان غیر دولتی اعم از دانشیان، فناوران حرفه ای و منتقدان و رقبای سیاسی تاكید می شود. شناخت و تشریح چگونگی مواجهه منابع قدرت و ثروت در ایران با پدیده اینترنت نشان دهنده برآیند درك ملی از فرصتها و تهدیدات امنیتی ناشی از تعامل این پدیده ارتباطی با فرهنگ سیاسی حاكم بر كشور و رقابت مخرب رویكردها و راهبرهای سه‌گانه بالا است.

امواج اینترنت در ایران با صرف نظر از اسراییل، ایران اولین كشور خاور میانه بود كه در سال 1993به اینترنت پیوست (khazai1997) و در سال 1994دارای اینترانت دانشگاهی شد(burkhart1998 ) و این اقدام را بدون سرمایه و پشتیبانی فنی خارجیان و تنها با خرید پنجاه هزار دلار سخت افزار، چندین جلد خودآموز و سخت كوشی چند جوان 25 ساله انجام داد(شهشهانی 1374 ). اما سرعت گسترش و ضریب نفوذ اینترنت در ایران نسبت به كشورهای منطقه با افت و خیزهایی روبرو بوده است(burkhart1998، آشنا1378).

موج اول دسترسی به شبكه های جهانی در سالهای ابتدایی دهه هفتاد خورشیدی با روندی كند ولی بومی آغاز شد. بر خلاف تمامی كشورهای منطقه و بسیاری از كشورهای جهان و كاملا شبیه تجربه آغازین امریكا در راه‌اندازی شبكه بنیاد ملی علوم(NSFNET)، در ایران نیز بخش علمی و پژوهشی و نه بخشهای بازرگانی و اقتصادی، بنیان‌گذار و پیشتاز ارتباط با اینترنت بوده است(burkhart1998)؛ در سال 1372 مركز تحقیقات فیزیك نظری و ریاضیات(IPM) با پشتكار پژوهشگران جوان و پشتیبانی سیاسی رییس خود كه همزمان یكی از قدرتمندترین نمایندگان مجلس نیز بود توانست با گذر از موانع قانونی، از طریق شبكه علمی و آموزشی اروپا (EARN) و پس از ثبت جهانی حوزه ملی(IR )، برخی از دانشگاههای كشور را به اینترنت متصل نماید(شهشهانی 1374).

تا سال 1374، در سطح جامعه دانشگاهی، بهره برداری صرفا علمی و پژوهشی از اینترنت تقریبا بدون هیچ سیاستگذاری كلان، با پهنای باند بسیار اندك و بدون بهره گیری از امكانات گرافیكی، بطور تدریجی گسترش یافت و حدود 60 هزار كاربر دانشگاهی را پوشش داد. در سالهای اخیر مسئولیت اینترانت بین دانشگاهی به سازمان پژوهشهای علمی و صنعتی واگذار شده است و شبكه علمی كشور(IROST) بیش از 140 دانشگاه و مركز پژوهشی را به یكدیگر و اینترنت متصل كرده است. در این میان اعمال تحریمهای اقتصادی، تكنولوژیك و حتی گاه علمی آمریكا، در كاهش كمیت و كیفیت توسعه اینترنت در ایران بی تاثیر نبوده است (arabshahi1996،burkhart998). موج دوم اینترنت از نهادهای شهری سر بر داشت و به توسعه بخش خصوصی انجامید.

در سال 1374همزمان با شكستن پوسته ابتدایی و تجاری شدن سریع اینترنت در جهان ، موسسه ندارایانه وابسته به شهرداری تهران اقدامات نمایشی و بلندپروازانه‌ای را با الگوبرداری از شبكه مینی تل (minitel) فرانسه برای ارایه خدمات اطلاع رسانی شهری سامان داد. پس از یك دوره تجربه و شكستی پر هزینه، شركت با تغییر استراتژی خود، راه اندازی خدمات اینترنتی بجای تولید و اشاعه اطلاعات شهری را در اولویت قرار داد و به این ترتیب قویترین ارایه كننده خدمات اینترنت در بخش شبه دولتی متولد شد.

چندی بعد، ندا رایانه با پشتیبانی شهردار مقتدر تهران و یك هیات امنای ویژه و چند منظوره تلاش كرد از طریق ارایه خدمات سریع و سهل عملا انحصار اینترنت تجاری را بدست آورد؛ اینجا بود كه مخالفت رقابت‌آمیز وزیر وقت مخابرات و توقف پروژه یك هزار شماره تلفنی، و توقیف 200خط تلفنی آن، دومین شكست تجاری- سیاسی را بر این شركت تحمیل كرد(ندارایانه 1377) در این میان نباید نقش تاریخی و پیشتازانه این موسسه را در ارایه اولین خدمات عمومی e-mail, bbs, telebazar, newsgroup و روزنامه الكترونیك را از جنبه بومی سازی فرهنگ تولید و مصرف اطلاعات با بهره گیری از شبكه های رایانه ای فراموش كرد.

تنش میان مخابرات و شهرداری راه را برای دیگران باز كرد تضعیف رقیب اصلی، كاهش ریسك سرمایه گزاری و تداوم بلا تكلیفی قانونی این امكان را فراهم آورد كه بخش خصوصی مرتبط با دولت با بهره گیری از رانت‌های دولتی و سرمایه‌ها و امكانات ایرانیان خارج از كشور، با اتكا به فن‌آوری گران قیمت ارتباطات ماهواره ای و فارغ از محدودیتهای خطوط مخابراتی درون و میان شهری، سر رشته واقعی گسترش دسترسی شهروندان عادی، كاربران خانگی و شركتهای تجاری به اینترنت و خدمات متنوع آن را بدست بگیرد افزایش تعداد كاربران از ده هزار به یكصد هزار نفر در فاصله چهار سال را میتوان حاصل تلاش سودآور بخش خصوصی دانست. (rouhani2000).

دولت و اینترنت در ایران به علل تاریخی، سیاسی و اقتصادی حضور دولت در همه عرصه های زندگی اجتماعی در ایران بسیار پر رنگ است اما توجه دولت به اینترنت علیرغم اهمیت آن دیر هنگام، بخشی‌نگر و تابع تغییرات سیاسی بوده است. در بخش دولتی، شركت مخابرات داده های ایران (DCI) وابسته به شركت مخابرات را می‌توان مهمترین عامل بالقوه و در عین حال مانع بالفعل در راه گسترش اینترنت در چند سال اخیر دانست.

این شركت كه از نظر حقوقی وضعیت آن روشن نشده است و بودجه جاری اندكی در اختیار دارد در سال 1374 تاسیس شد و به سرعت مدعی انحصار اطلاع رسانی الكترونیكی در كشور شد. پروژه‌های گران قیمت سویچ‌های X.25 و شبكه ایران پك - BBS شارع، شبكه صوتی صبا و...- علاوه بر ایجاد امكان انتقال داده‌ها از طریق مراكز مخابراتی سراسر كشور با استفاده از یك ارتباط9600|b/s با كانادا اتصال 20000 مشترك را در سال 1995 فراهم كرده و در سالهای بعد با راه اندازی یك خط Kb/s Vsat64 از طریق Gulf Net كویت خدمات خود را گسترش داد. در حال حاضر DCI در میان مدت برای ظرفیت 44 مگا بیت در ثانیه برنامه ریزی كرده است. DCI در برنامه سوم توسعه برای چندمین بار طرح شبكه ملی دیتا را ارایه كرد و با اجرای فاز اول آن كه قرار بود تا انتهای سال 1380 تكمیل شود چهار ویژگی اصلی شبكه دیتا را به شرح زیر تعهد كرد:

1- ارایه سرویسهای شبكه دیتا در 420 نقطه در بیش از 180 شهر كشور

2- ایجاد زیر ساخت لازم برای شبكه های داخل سازمانی و ارتباطات نقطه به نقطه با ظرفیت 7000پورت و سرعتهای 64 كیلو بیت بر ثانیه با توان پوشش یك میلیون كاربر انتهایی

3- ارایه خدمات اینترنت و شبكه ملی IP در سراسر كشور با ظرفیت10000 پورت با توان پوشش1000 ISP ویك میلیون كاربر انتهایی اینترنت

4- ارایه بیش از 200 پورت نامتقارنِِِِِِِِِِِ ADSL با سرعت8 مگا بیت بر ثانیه در هشت شهر بزرگ كشور برای سرویسهای مالتی مدیا و ویدیوی زنده(شركت مخابرات ایران 1379) اگر چه این هدف‌گذاری‌ها در مقایسه با طرحهای توسعه بسیاری از كشورهای جهان و منطقه بسیار محافظه‌كارانه است، تحقق عینی همان هم در شرایط فعلی به عزمی جدی نیاز دارد وگرنه تنها كاركرد آن قطورتر شدن پرونده وعده های انجام نشده مخابرات است.

سیاست گزاری ملی در بستر جهانی واقعیت این است كه بدون ملاحظه چند الگوی ملی در برخورد با اینترنت نمیتوان از سیاستگزاری مبتنی بر فهم جهانی سخن گفت لذا معرفی اجمالی چند نمونه كه با سه رویكرد تحول‌گرا، ثبات‌گرا و اعتدال‌گرا تناسب بیشتری دارند ضروری است. الگوی آمریكایی اینترنت در امریكا نه به عنوان تهدید امنیتی بلكه به عنوان بزرگترین فرصت ملی تلقی می شود. كاخ سفید در پنجم ژانویه 2000 بیانیه ای را تحت عنوان استراتژی امنیت ملی در قرن جدید منتشر كرد.

در این بیانیه ضمن بر شمردن منافع حیاتی آمریكا، از اینترنت به عنوان مهمترین ابزار دیپلماسی مردمی Public diplomacy نام برده شده است. «پیشرفت جهانی تكنولوژیهای آزاد و اطلاع رسانی چون اینترنت توانایی شهروندان و موسسات را برای تاثیر گذاری بر سیاستهای دولتها تا حد غیر قابل تصوری بالا برده است دیپلماسی مردمی یعنی تلاش برای انتقال اطلاعات و پیامهایمان به مردم جهان یكی از ابعاد مهم استراتژی امنیت ملی ما است.

برنامه ریزی ما باید به گونه ای باشد كه توانایی ما را برای اطلاع رسانی و تاثیر گذاری بر ملل كشورهای دیگر در جهت منافع امریكا تقویت كند و گفتگوی میان شهروندان و موسسات امریكایی را با نظایرشان در دیگر كشورهای توسعه ببخشد».

توسعه اینترنت در داخل و استفاده از آن برای تاثیر گذاری بر دیگران بخشی مهمی از سیاستهای استراتژیك آمریكا است (us Depts. State: 2000) از طرف دیگر مراقبت الكترونیك بر حجم، جهت و محتوای ارتباطات مخابراتی و ماهواره‌ای در قالب اطلاعات سیگنال (SIGINT)امنیت اطلاعات(INFOSEC) بخش مهمی از وظایف آژانس امنیت ملی(NSA) را تشكیل می دهد. (WWW.NSA.gov)

افزایش جرایم كامپیوتری در آمریكا از جمله حمله به سایتهای Amazon و Cnn وYahoo، رییس اف بی آی را واداشت تا در فوریه سال 2000 از كنگره بخواهد 37 میلیون دلار به بودجه 100 میلیون دلاری وزارت دادگستری برای مبارزه با جرایم كامپیوتری بیفزاید و كلینتون در همان ماه درخواست یك بودجه 9 میلیون دلاری برای تاسیس مركز امنیت ملی، مشاركت شركتهای اینترنتی و تجارت الكترونیك علیه حمله كنندگان به سایتهای كامپیوتری را به كنگره ارائه كرد.

(WWW.Cnn.com: 2000،feb،16) الگوی اسراییلی اسرائیل در فاصله سال 1994 تا 2000 تبدیل به یك غول صنعت اینترنت شده است؛ در سطح داخلی اتخاذ سیاستهای كلانی از قبیل - اختصاص 3درصد از GDP كشور معادل 90 میلیارد دلار به تحقیق و توسعه در زمینه تكنولوژی پیشرفته، - آموزش مهارتهای پیشرفته كامپیوتری در دوران سربازی و تداوم آموزش در دوران خدمت احتیاط. و در سطح جهانی - تولید Checkpoint باپیشینه و ریشه دركاربردهای نظامی- بعنوان یكی ازقابل اطمینان ترین و پر فروش ترین فایروالهای جهان كه كشورهای عربی نیز به آن متكی هستند- بخشی از سیاستهای اینترنتی اعلام شده اسراییل است.( wang1997) الگوی چینی چین رسما اعلام كرده است به دنبال برقراری توازن میان جریان آزاد اطلاعات و صیانت فرهنگ و ارزشهای اجتماعی خود می باشد.

پیتر ییپ معاون شركت دولتی اینترنت چین گفته است: ما علاقه ای به قمار، پورنوگرافی و موارد حساسیت برانگیز سیاسی نداریم ما حتی محتوای فیلتر شده اینترنت را تنها و مهمترین نیرویی می دانیم كه درهای چین را بر روی دنیا می گشاید و راه تغییرات اقتصادی را هموار می كند. در اجرای این استراتژی چین اقدامات زیر را انجام داده است.

- سرمایه گذاری عظیم در صنایع الكترونیك، مخابرات و كامپیوتر

- اقدامات وسیع و سازمان یافته برای تكثیر، شكستن قفل و شبیه سازی نرم افزارها وبرنامه های كاربردی كامپیوتری و تقویت صنعت عظیم نرم افزار در چین.

- تاسیس شركت دولتی اینترنت چین و انحصار ورود اینترنت به كشور از طریق این شركت - همكاری شركت با غولهای اینترنتی آمریكا برای ایجاد خدمات مبتنی بر وب با استانداردهای كیفی AOL و استانداردهای اخلاقی و قانونی چین.

- جلب همكاری AOL و Netscape برای تولید یك پویشگر اینترنت به زبان چینی

- هزینه عظیم برای فیلتر كردن محتوای نامناسب اخلاقی و سیاسی در اینترنت ( www.techweb.com/news/twb ) الگوی كشورهای عربی حاشیه خلیج فارس تقریبا در تمام كشورهای حاشیه خلیج فارس كنترل قوی دولتی بر محتوا و توزیع اطلاعات وجود دارد.

این كنترلها به علل مذهبی، سیاسی و فشارهای داخلی صورت می گیرد. روش اصلی كنترل اطلاعات الكترونیك در این كشورها انحصار مخابرات در شركتهای دولتی است. یكی از پیامدهای اصلی این كنترل دولتی تاخیر در رسیدن اینترنت و كندی در همه گیر شدن آن در این كشورها است. در كشورهای عربی منطقه خلیج فارس دولت و بخش دانشگاهی عامل گسترش اینترنت نبوده اند در عوض تجارت آزاد و بازرگانان خارجی مقیم بیشترین مشتاقان و كاربران اینترنت را تشكیل می دهند، در واقع هیچ شخص، سازمان و تجارت مدرنی نمی تواند بدون اتكاء به وب و اینترنت در رقابت جهانی برای دسترس به منابع طبیعی و اقتصادی خلیج فارس به بقاء خود ادامه دهد.

اقتصاد وابسته و ادغام منطقه در اقتصاد جهانی اتصال به اینترنت را گریزناپذیری كند. بازار مصرف اینترنت در كشورهای عربی خلیج فارس اساس تجاری است. كشورهای خلیج فارس از نظر سیاستگذاری در مورد اینترنت روی یك طیف قرار دارند كه یك طرف آن عراق و طرف دیگر آن یمن و قطر است.

عراق تاكنون رسما به اینترنت متصل نشده است و مودمهای شخصی را ممنوع كرده است از طرف دیگر یمن و قطر با حذف هر گونه كنترلی بر روی اینترنت و سرمایه گذاری برای گسترش زیرساختها به منافع اینترنت بیشتر از خطرات آن بها داده‌اند. كویت با برخورداری از سیستم مخابراتی كاملا پیشرفته در 1994 ارائه خدمات عمومی اینترنت را آغاز كرد. وزارت مخابرات كویت امتیاز ISP به ابتدا به گلف نت و سپس به یك كمپانی دیگر واگذار كرد.

گلف نت از طریق ماهواره به Sprint آمریكا متصل است. دانشجویان كویتی بدون هیچ گونه هزینه به اینترنت دسترسی دارند. عمان به واسطه جبران عقب ماندگی نسبی از دیگر كشورهای خلیج فارس، بازسازی سیستم مخابراتی را در اولویتهای خود قرار داده است در چارچوب یك طراحی ملی برای زیرساختها و خدمات مخابراتی GTO سازمان عمومی مخابرات طرحی را برای سال 2000 ارائه كرد كه در آن امكان دسترسی به هر اطلاعی در هر زمانی در هر كجا و به هر شكل ارائه برای دولت و بخش خصوصی پیش بینی شده اند.

GTO در سال 1995 یك مناقصه بین‌المللی را برای ISP اعلام كرد. در این مناقصه Sprint آمریكا برگزیده شد و علاوه بر ایجاد سایت، اداره آن را به مدت 5 سال تعهد كرد. دسترسی عمومی به اینترنت از دسامبر 1996 فراهم شد و كاربری تجاری آن به سرعت توسعه یافت. قطر مدرنترین شبكه مخابراتی منطقه را ایجاد كرده است و انحصار مخابرات دولتی توسط Q-tel اعمال می شود كه تنها ISP كشور را دارا می باشد ولی بررسیهایی به منظور خصوصی سازی - ولی به صورت غیررقابتی - در حال انجام است، دولت در كنار اینترنت یك سیستم اطلاعاتی ژئوفیزیكی را با اهداف توسعه بخشی عمومی و خصوصی به سرعت توسعه داده است ولی آموزش عالی و دانشگاه بهره چندانی از آن نبرده اند.

قطر تنها كشور حاشیه خلیج فارس است كه خود را منطقه فارغ از سانسور اطلاعات معرفی كرده و هیچگونه كنترلی بر محتوای اینترنت اعمال نمی كند. تنها حساسیت دولت مسئله پورنوگرافی است كه با استفاده از فایروال تا حدی كنترل می‌شود. امارات متحده عربی از سال 1995 ارزان قیمت‌ترین و نظارت شده‌ترین خدمات اینترنت منطقه را ارائه می كند و بیشترین نسبت كامپیوتر متصل به اینترنت نسبت به جمعیت را دارا می‌باشد. دولت بخش تجاری و دانشگاهها همه پشتیبان اینترنت هستند و از آن به خوبی بهره برداری می كنند. وزارت مخابرات با راه اندازی چند پراكسی سرور گران قیمت تمام تبادلات داده ها را فیلتر كرده و كنترل می كند.

در عین حال امارات شاهد بیشترین مباحثات افكار عمومی درباره خطرات استفاده از اینترنت بوده است. عربستان سعودی بزرگترین و محافظه‌كارترین كشور منطقه است و خاندان حاكم بر سعودی نسبت به موارد غیر اخلاقی و فعالیتهای تبعیدیان خارج‌نشین بسیار حساس هستند هنوز اینترنت در سعودی توسعه چندانی پیدا نكرده است و دسترسی عمومی در اینترنت همگانی نشده است.

اما برخی از بخشهای دولتی، پزشكی و دانشگاهی از طریق یك اتصال ماهواره ای به امریكا از خدمات اینترنت استفاده می كنند. سعودی گرانترین طرح مطالعاتی در مورد كاربردها و استلزامات اینترنت را به مدت 2 سال پی گیری كرد و در نتیجه روش مدیریت كاملا متمركز برای ورود اینترنت به كشور و كنترل كل ورودی توسط یك فایروال ملی برای جلوگیری از دسترسی به محتوای نامناسب - از نظر دولت - پذیرفته شد.((burkhart1998

اینترنت و امنیت فرهنگی در ایران در بحبوحه جنگ نگرشها، این واقعیت را نباید از نظر دور داشت كه در حال حاضر اینترنت در ایران نقش بسیار مهمی از لحاظ امنیت فرهنگی ایفا می كند، از نظر علمی افزایش توانایی دسترسی دانشجویان، اساتید و محققان ایرانی به منابع الكترونیك و تماسهای علمی با دانشمندان دیگر كشورها كاملا مرهون اینترنت دانشگاهی است. از نظر افزایش توان كسب آگاهیهای سیاسی و اجتماعی و دریافت آراء مختلف و امكان گفتگو و ابراز خود برای همگان نمی توان نقش اینترنت را انكار كرد.

امروزه سایتهای مختلف ایرانی با تشكیل گروههای مباحثاتی بسیار جدی در مورد مسائل جهانی و ملی عرصه وسیعی را برای آگاهی جویی و اعلام نظرهای تخصصی و عمومی فراهم كرده اند.(sick1997) پی گیری نظر سنجی های اینترنتی در مورد انتخابات مجلس ششم، انتخاب رئیس مجلس فایده یا ضرر ارتباط با آمریكا، مهمترین شخصیت قرن اخیرایران و... نشان می دهد كه اینترنت برای ایرانیان امكانات كاملا مساعدی برای ابراز آزادانه عقاید، و مشاركت سیاسی و فرهنگی فراهم آورده است. حتی برخی احزاب و داوطلبان نمایندگی از جمله آقای دكتر حداد عادل برای تبلیغات انتخاباتی خود از اینترنت استفاده كردند.

به این ترتیب می توان نقش مهمی برای اینترنت در گسترش آزادیها و مشاركت سیاسی و دمكراسی فرهنگی قایل شد. معیارهای امنیت فرهنگی در سیاستگذاری برای تحلیل فرآیند سیاستگذاری در مورد اینترنت در ایران، پاسخ به سوالاتی در مورد آزادی بیان، كنترل جریان اطلاعات، قوانین مربوط و در یك بیان تئوری هنجاری حاكم بر رسانه‌های جدید ضروری است. این سوالات به 5 حیطه اصلی قابل تحلیل است - حق ارتباط خصوصی - حق ارتباط ناشناس - حق رمز گذاری در ارتباط - معافیت كانال ارتباطی از مسوولیت محتوا - دسترسی عمومی و ارزان با توجه به تحقیق محسنیان‌راد، تئوری هنجاری حاكم بر رسانه های مرسوم در ایران در سال 1376، آمیزه ای از تئوری مسوولیت اجتماعی، توسعه بخش و ایدئولوژیك بوده است.(44)

تغییرات سیاسی سال 76 به بعد نقش تئوری مسوولیت اجتماعی را تقویت كرده است ولی در مورد اینترنت وضع متفاوت است و حاكمیت تئوری آزادی گرا بر دسترسی و انتشار از طریق اینترنت كاملا ملموس است تا اواخر نیمه اول سال 1380 دولت هیچگونه نظارت و دخالت محسوسی در مورد آن نداشته است. زیرا: - قوانین مربوط به مطبوعات كه عمده‌ترین قانون در حوزه محدوده محدودیتهای آزادی بیان است در مورد گفتار روی شبكه تسری ندارد. - افراد، سازمانها و شركتها امكان دسترسی به سرویس دهندگان اینترنت را از طریق خطوط تلفن دارند.

- برای دسترسی به اینترنت هیچگونه مجوز دولتی لازم نیست.

- دسترسی به اینترنت بایست یا پست الكترونیك نیاز به هیچ نوع تاییدیه ای از طرف هیچ سازمان دولتی ندارد.

- هیچ دستورالعمل یا بخشنامه ای وجود ندارد كه سرویس دهندگان را موظف كند اطلاعات مربوط به مشتركان، كاربران و محتوای داده های تبادل شده را به سازمانهای دولتی ارائه دهند. - هیچ قانون یا دستورالعملی برای منع رمز گذاری محتوای داده های مبادله شده وجود ندارد.

- هیچ قانونی وجود ندارد كه سرویس دهندگان ملزم به كنترل محتوا نماید. - هیچ سیاست و اقدام مشخصی در مورد سانسور یا بلوك كردن سایتها، گروههای مباحثاتی و آدرسهای پست الكترونیكی وجود ندارد و ایران فاقد یك فایروال و سیستم فیلترینگ ملی و مركزی است.

هیچ قانونی وجود ندارد كه سرویس دهندگان را مسوول محتوای سایتهای روی سرویس بداند.

- كافه های اینترنتی به سرعت در حال رشد است و هیچ قانون خاصی برای نحوه تاسیس و نحوه اداره آن وجود ندارد. این كافه‌ها تابع قانون اماكن عمومی هستند.

- خدمات اینترنت در ایران به سرعت ارزان شده است و دولت برای دسترسیهای دانشگاهی سوبسید قابل ملاحظه ای را پذیرفته است. سیاست گسترش فیبر نوری و افزایش ظرفیت تبادل بین‌المللی داده‌ها از سیاستهای جاری دولت است. مشكلات فعلی سیاستگذاری در امنیت فرهنگی و اینترنت در جریان سیاستگذاری برای اینترنت در كشور ما موانع جدی وجود دارد. این موانع را می توان به شرح زیر مرتب كرد: فقدان استراتژی فرهنگی كلان در مورد صنایع فرهنگی جدید فقدان سیاست ملی مخابراتی روشن نبودن اولویت بندی در مورد گسترش تلفن ثابت، همراه و مخابرات داده‌ها روشن نبودن میزان ظرفیت دولت در پذیرش مشاركت بخش خصوصی در وارد كردن و توزیع اینترنت.

فقدان سیاست روشن گمركی در مورد مجاز یا ممنوع بودن واردات تجهیزات دریافت و ارسال ماهواره‌ای برای خدمات اینترنت وجود رقابت تخریبی میان ارگانهای عمومی متولی اینترنت در كشور از جمله فیزیك نظری، شركت مخابرات و صدا و سیما فقدان سیاست ملی اطلاع رسانی علیرغم تشكیل شورای عالی اطلاع رسانی این شورا به سیاستگزاری تفصیلی و اعلام شده ای در زمینه اطلاع رسانی دست نیافته است.

وجود مدعیان و متولیان متعدد در مدیریت ملی اطلاع رسانی و عدم تفكیك وظایف آنها موجب كندی و بلكه عقب ماندگی جدی ایران در تولید و سازماندهی اطلاعات الكترونیك شده است. امروز به علت عدم ساماندهی اطلاعات علمی كشور دسترسی به كتابخانه كنگره امریكا بسیار ساده تر و مقیدتر از دسترسی به كتابخانه های ملی، مجلس و دانشگاه تهران است.

فقدان سیاستهای نظارتی و امنیتی هم اكنون معلوم نیست مسوول حفاظت از داده های موجود در سامانه‌های نظامی، امنیتی و اقتصادی كشور كیست؟ چه سازمانی مسوول جلوگیری، پیش گیری و پی گیری حملات الكترونیكی و نقض امنیت سامانه‌های ملی است؟ معلوم نیست چه سازمانی متولی سیاستگذاری و تعیین موارد ممنوعه در تبادل داده‌ها است؟

معلوم نیست كدام سازمان مسوول نظارت بر كیفیت فرهنگی و محتوای سایتهای تولید شده و قابل دسترس در كشور است؟ ملاحظات فرهنگی در سیاستگذاری به نظر می رسد ملاحظات اساسی فرهنگی در سیاستگذاریهای آتی در مورد اینترنت در ایران به شرح زیر می باشد:

- گسترش اینترنت در كشور ایران باید به گونه ای باشد كه به خلاقیت گستری مدد رساند نه اینكه موجبات خلاقیت زدایی را فراهم آورد. سیاستگذاری در مورد توسعه اینترنت نباید به توسعه مصرف یا باز تولید محتوای آن محدود شود بلكه باید گسترش فرهنگ بومی و مذهبی و مقاومت فرهنگی را به دنبال داشته باشد.

- بیش و پیش از توسعه اینترنت باید به نظام تولید و سازماندهی الكترونیك اطلاعات علمی، اداری و مالی بر اساس استانداردهای قابل تبادل در شبكه اهتمام داشت و بودجه های كلانی را به این امر اختصاص داد.

- تدوین و اجرای قوانین مورد نیاز و روز آمد در حوزه ارتباطات شبكه ای بسیار اساسی است. این قوانین به خصوص موضوع حقوق تكثیر و مالكیت آثار فرهنگی و نرم افزارها و اطلاعات الكترونیك تاثیر قاطعی در تشویق تولید فرهنگی بر روی شبكه دارد.

- در سیاستگذاری فرهنگی باید چگونگی كاربرد تكنولوژی توسط موسسات فرهنگی و تاثیر آن را بر مخاطبان در نظر گرفت. معلوم نیست كه هر گونه استفاده از تكنولوژی جدید لزوم به افزایش تاثیر پذیری مخاطبان منجر شود.

- نظام نظارت فرهنگی بر محتوای داده های مبادله شده و ثبت ملی Domain نقش اساسی در پیش گیری از گسترش فساد، تهدیدات امنیتی، رسوخ جاسوسی و خرابكاری الكترونیك و عملیات روانی دارد. جمع بندی بنظر میرسد تهدید اصلی و بالفعل كشور در مورد اینترنت فقدان گفتمان امنیتی در مورد این پدیده است. اینترنت كه بطور بالقوه می تواند هم تهدید و هم فرصتی طلایی برای امنیت فرهنگی و سیاسی باشد به عرصه ای فراخ برای رقابت گروههای فشار سیاسی و اقتصادی تبدیل شده است.

فقدان دانش جامع نگر در مورد صورت مسئله و عدم وجود مطالعات سیاستگذاری مقایسه ای در كشور حاكمیت روش آزمون خطا و اعمال سلایق فردی و سازمانی را به دنبال داشته است. مسوولیت پذیری دولت در سیاستگذاری علمی، كارشناسانه و همه‌سونگر و بهره گیری از تمام توان علمی كشور شرط اصلی تحقق بیشترین منافع و كمترین آسیبها از گسترش صنعت اینترنت در ایران است.

دكتر حسام‌الدین آشنا( عضو هیئت علمی مرکز مطالعات فرهنگ و ارتباطات دانشگاه امام صادق (ع) )

منابع فارسی  :

- تئوریهای هنجاری ساخت و كاركرد رسانه‌ه، تهران: دانشگاه امام صادق، انتشار محدود آشنا حسام الدین، رضی حسین1376 بازنگری نظریه های هنجاری رسانه هاو ارائه دیدگاهی اسلامی، فصلنامه پژوهشی دانشگاه امام صادق، شماره چهارم، تابستان 1376، صص 207-246 ای آرلی جان،1356 به سوی سیاستهای ارتباطی واقع‌بینانه، ترجمه خسرو جهانداری، تهران: سروش بوزان باری، 1378 مردم، دولتها و هراس، تهران: پژوهشكده مطالعات راهبردی پچی آیورلیو و دیگران 1370 جهان در آستانه قرن بیست و یكم، ترجمه علی اسدی، تهران، انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی تاجیك محمد رضا، 1377 قدرت و امنیت در عصر پسامدرنیسم، گفتمان، شماره صفر، بهار 1377، ص 114 راجرز اورث ام و شومیكراف فلوید 1369 رسانش نوآوری‌ها ترجمه عزت الله كرمی و ابوطالب فنایی، شیراز: دانشگاه شیراز رشید پور ابراهیم 1356 ارتباط جمعی و رشد ملی، تهران: دانشكده علوم اجتماعی دانشگاه تهران رنجبر مقصود،1378 ملاحظات امنیتی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، تهران: پژوهشكده مطالعات راهبردی شركت مخابرات ایران 1379 توسعه مخابرات در برنامه سوم توسعه اقتصادی اجتماعی كشور، انتشار محدود شهشهانی 1374 ایران به اینترنت پیوست، خبرنامه مركز تحقیقات فیزیك نظری و ریاضیات رابرت، 1377 . ماندل چهره متغیر امنیت ملی، تهران: پژوهشكده مطالعات راهبردی محسنیان راد مهدی1377 ارتباط جمعی در كشورهای اسلامی، دانشگاه امام صادق، انتشار محدود محسنیان راد مهدی 1376 انتقاد در مطبوعات ایران، مركز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها، انتشار محدود محمدی مجید1379 سیمای اقتدار گرایی تلویزیون دولتی ایران، تهران: جامعه ایرانیان مك براید شون1369 یك جهان چندین صدا، ترجمه ایرج پاد، تهران: سروش مولانا حمید1371 جریان بین‌المللی اطلاعات، ترجمه یونس شكر خواه، تهران: مركز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها نصر سید حسین زبان فارسی و هویت ملی، گلستان، بی تا، صص43-25

منابع انگلیسی : --



        1+


دیپلماسی عمومی و جنگ نرم
Public Diplomacy and Soft War

Pishgam


Last Posts


Blog Stats

  • Total Visits :
  • Visits today :
  • Visits yesterday :
  • Visits this month :
  • Visits month ago :
  • Total Authors :
  • Total Posts :
  • Last visit :
  • Last Updated :
  • Today's Date :

PDSW - Logo




 Copyright © 2010 - 2013 PDSW News Service. IR. All Rights Reserved.
 Resources (Content :) borhan.ir , irdiplomacy.ir , jangnarm.com
 Available for all browsers.
Search Engine Submission - AddMe Meta Tags Generator - AddMe Powerful Search Engine Submission Tips تبادل لینک - تبادل لینک