بخش دوم | بخش اول

«بررسی فرآیند و مفاد آشتی سازمان های فلسطین»



6- از سر گیری فعالیت مجلس فلسطین

طبق توافقنامة آشتی ملی قرار بر آن شده است که مجلس ملی فلسطین که مدت هاست به دلیل بازداشت نمایندگان حماس توسط اسرائیل عملا تعطیل شده است دوباره بر اساس قانون اساسی فعالیت خود را آغاز نماید.(خبرگزاری قدسنا،مورخ 20/2/1390)

در مجموع می توان گفت که در وضعیت کنونی توافق دو گروه اصلی فتح و حماس اقدامی لازم و ضروری و در جهت منافع ملت فلسطین بوده است ولی نمی توان آن را یک عمل استراتژیک ارزیابی کرد بلکه یک اقدام تاکتیکی است زیرا تشکیلات خودگردان از شیوة سازش با اسرائیل دست نکشید و حماس هم بر ادامة مقاومت در برابر صهیونیست ها تأکید ورزید. بنابراین راهبردهای این دو گروه فلسطینی همچنان با هم متعارض و غیر قابل جمع است.

نتایج توافق حماس با فتح

اولین بار یاسر عرفات در روز سه شنبه 24 آبان 1367 برابر با 14 نوامبر 1988 بیانیة استقلال و تشکیل دولت فلسطین را در کرانة باختری رود اردن و نوار غزه را برای شورای ملی فلسطین مشتمل بر 450 عضو قرائت کرد و بر بیت المقدس به عنوان پایتخت کشور فلسطین تأکید نمود. با صدور این بیانیه سازمان فتح رسما وجود اسرائیل را پذیرفت و این آغاز اختلاف بین گروه های فلسطینی بود. در آن زمان 37 کشور جهان از جمله ملزی،ترکیه،اندونزی و بنگلادش دولت مستقل فلسطین را به رسمیت شناختند ولی آمریکا و اسرائیل آن را رد کردند. به نظر می رسد پس از گذشت سال ها هم اکنون هم آمریکا و اسرائیل و هم بعضی از گروه های فلسطینی مخالف عرفات به این طرح راضی شده اند.خالد مشعل در سخنرانی امضاء توافقنامة صلح از این که فتح به مقاومت باز گشته است استقبال کرد و در عین حال گفت از تشکیل دولت فلسطینی در اراضی 1967 استقبال می کند.این بار سوم است که حماس تشکیل دولت فلسطینی را در مرزهای 1967 به رسمیت می شناسد و این اقدام را یک گام به جلو می داند. با انجام این توافق محمود عباس توانست در جریان اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک طرح تشکیل دولت فلسطینی را در روز جمعه 1/7/1390 به بان کی مون دبیرکل سازمان ملل ارائه دهد و آن را به عنوان یک پیروزی برای فلسطینیان مطرح نماید.همچنین دولت فلسطین در روز دوشنبه 9/8/1390 به عضویت یونسکو که وابسته به سازمان ملل است درآمد.این در حالی بود که آمریکا،اسرائیل و انگلیس به شدت با عضویت فلسطین در این نهاد بین المللی مخالفت کردند و آمریکا در واکنش به آن، کمک 60 میلیون دلاری خود به یونسکو را قطع کرد.  علاوه بر آن عمده ترین نتایج توافق فتح و حماس را می توان به شرح ذیل برشمرد.

1- دو گروه فتح و حماس یکدیگر را از اولویت درگیری ها و تضادهای خود کنار گذاشتند و عملا امتیازگیری از اسرائیل در رأس اهداف اصلی هر دو گروه قرار گرفت. با این توافق از این پس نیروهای فلسطینی به جای حرکت در جهت خنثی کردن یکدیگر در مسیر تقویت هم و دفاع از منافع مردم فلسطین گام برخواهند داشت.

2- با انجام این توافق تصمیم در مورد آیندة فلسطین به مردم واگذار شده است تا در انتخابات آینده دولت خود را تعیین کنند.

3- با این توافق عملا یک مجموعة فلسطینی ایجاد شد که اسرائیل و آمریکا می توانند با آن مذاکره نمایند و به توافق برسند.بنابراین اسرائیل در مناقشه و دعوای خود با یک مجموعة فلسطینی مواجه خواهد بود.

4- با توجه به آن که شهرک سازی های اسرائیل در محدودة اراضی سال 1967 از سوی سازمان ملل و دادگاه بین المللی لاهه غیرقانونی اعلام شده است، اسرائیل باید شهرک سازی در محدودة اراضی 1967 را متوقف کند تا شرط طرف فلسطینی برای آغاز مذاکرات فراهم شود

5- دولت مصر جهت بازگشایی گذرگاه رفح جهت رفت و آمد افراد و انتقال کالا ظرف چند روز اقدام خواهد کرد. با اجرایی شدن توافق فتح و حماس،دولت مصر مرز رفح را از روز شنبه هفتم خرداد ماه 1390 بازگشایی کرد.(روزنامة جمهوری اسلامی،مورخ یکشنبه 8/3/1390،ص/16) به این ترتیب گام اول در شکست محاصرة نوار غزه برداشته شد.لازم به ذکر است که گذرگاه رفح در پی تسلط حماس بر نوار غزه در سال 1386 به طور کامل بسته شده بود.

6- مصر برای بازسازی نوار غزه با فلسطینی ها همکاری خواهد کرد.

7- این توافق درگیری و مناقشة فلسطینی – فلسطینی را تا حد زیادی می تواند حل کند.

8- اجرای توافق یک بازی برد- برد برای حماس و فتح است.

منافع توافق برای جریان فتح

از زمان برگزاری اجلاس مادرید در سال 1991 تا کنون جریان فتح، سلاح را بر زمین گذاشته است و به روند مذاکره و سازش با اسرائیل روی آورده است. سازمان آزادیبخش فلسطین، اسرائیل را به رسمیت شناخته و محمود عباس مقاومت را غیر قانونی اعلام کرده است. در وضع فعلی متن توافق نامه عمدتا به نفع تشکیلات خودگردان است. همچنین نتایج و آثار ذیل را می توان برای جریان فتح برشمرد.

1- بر طبق توافق آشتی ملی سازمان آزادیبخش فلسطین(فتح) به نمایندگی از سوی تمام جریانات قلسطینی مسئول گفتگو با اسرائیل است و این امتیاز بزرگی برای گروه فتح است. محمود عباس برای ادامة مذاکره با صهیونیست ها باید نشان می داد که نمایندة تمام فلسطینی هاست تا توافقات وی ارزش اجرایی پیدا کند. این توافق مشکل فتح را برای مذاکره با اسرائیل و توافق بر سر تشکیل دولت فلسطینی در مرزهای 1967 و نیز ارائه درخواست عضویت فلسطین در سازمان ملل را حل می کند. بنابراین با این اقدام، زمینه برای تشکیل دولت فلسطینی در اراضی 1967 پدید آمده است.

2- وقت قانونی دولت خودگردان،مجلس و هیئت دولت فلسطین پایان یافته است و برای تشکیل دولت جدید نیاز به برگزاری انتخابات است تا هم ابومازن و هم  اسماعیل هنیه مشروعیت پیدا کنند.

3- امکان حضور گروه فتح و تشکیلات خودگردان در نوار غزه به وجود می آید. اجرای این توافقنامه راه را برای ورود ابومازن به غزه باز می کند و او می تواند در خانة عرفات مستقر شود.

4- بنابر گفتة خالد مشعل،حماس در هرگونه اقدام نظامی برعلیه اسرائیل در منطقه به ویژه از نوار غزه با مسئولان فتح هماهنگ خواهد بود و این به مفهوم کنار گذاشتن اجرای عملیات علیه اسرائیل است که فتح به دنبال آن است. البته حماس اعلام کرده است که توسل به حق دفاع در قبال حملات احتمالی اسرائیل را برای خود محفوظ نگه می دارد.

منافع توافق برای حماس

حماس معتقد است پس از تشکیل کشور فلسطین بر اساس مرزهای 1967 ، آنگاه زمان تصمیم گیری برای به رسمیت شناختن اسرائیل یا عدم پذیرش رژیم صهیونیستی فرا خواهد رسید.در شرایط کنونی توافق انجام شده با فتح، دولت حماس را از مشکلات ناشی از ترکیب مسئولیت همزمان حکومت و مقاومت آزاد می کند و امتیازات ذیل را برای حماس در بر خواهد داشت.

1- حماس در افکار عمومی ساکنین نوار غزه به دلیل خرابی های ناشی از جنگ 22 روزه زیر سوال است. هنوز تعداد زیادی از اهالی نوار غزه آواره هستند و در چادرها زندگی می کنند. با این توافق ابزار و امکان محاصرة کامل نوار غزه از اسرائیل گرفته خواهد شد و باز سازی منطقة غزه امکان پذیر می شود. در صورت بازسازی درست نوار غزه امکان باقی ماندن در قدرت برای حماس وجود خواهد داشت.

2- حماس امکان فعالیت در کرانة باختری رود اردن را پیدا می کند و می تواند دامنة فعالیت های خود را در سرتاسر سرزمین های فلسطینی با امنیت خاطر توسعه دهد.

3-  با حضور حماس در سازمان امنیتی تشکیلات خودگردان،ساختار امنیتی این تشکیلات که توسط آمریکا و اسرائیل بر اساس طرح دایتون ایجاد شده است دچار تغییر شده و اگر هشیارانه عمل شود فرو می ریزد. البته تکلیف دحلان در تشکیلات امنیتی روشن نشده است و او خود یکی از محورهای اختلاف بین حماس و فتح بوده است.

4- حماس می تواند دفتر خود را در مصر راه اندازی نماید و کشور جدیدی را در کنار سوریه به محل فعالیت های خود تبدیل نماید تا اگر در سوریه بر اثر قیام مردم تحولی رخ داد بتواند پیش بینی های لازم را کرده باشد.

5- احداث دیوار فولادی در مرز رفح از سوی مصر متوقف می شود و با این اقدام از فشار محاصرة نوار غزه کاسته می شود.

6- با این تفاهم نامه عملا حماس مشروعیت خود را بر صحنة بین المللی تحمیل می کند و مهم ترین حربة اسرائیل علیه خود یعنی محاصره نوار غزه را خنثی می کند.

باید به این  نکته هم توجه کرد که اگر مدیریت خوبی پس از انجام این آشتی صورت نگیرد ممکن است این توافقنامه باعث اختلاف بین سران گروه حماس در داخل نوار غزه با سران حماس مستقر در دمشق ایجاد کند. همانطور که پس از اعلام این توافق محمد الضحار از مسئولین بلند پایة حماس در نوار غزه گفتگو با اسرائیل را وقت تلف کردن نامیده است و بر ادامة مقاومت تأکید کرده است. البته تا زمانی که هر دو گروه فتح و حماس از مزایای این توافق بهره می برند بر پایبندی به آن تأکید خواهند کرد.

موضوعاتی که در توافق آشتی ملی وجود ندارد

مسائل اصلی و عوامل مهم تولید کنندة اختلافات بین گروه های فتح و حماس که بر سر چگونگی آزادسازی سرزمین های فلسطینی از چنگال اشغالگران است در این توافقنامه حل نشده است. از سوی دیگر اسرائیل همیشه از گفتگو در بارة مسائل اساسی فلسطین  امتناع ورزیده است و سعی داشته تا از طریق مذاکرات، حضور خود در سرزمین های فلسطینی را تثبیت نماید.با مطالعة متن توافق آشتی ملی مشخص می گردد که در توافق بین فتح و حماس مسائل ذیل مسکوت مانده است.

1- موضوع قدس

2- مسئلة بازگشت آوارگان فلسطینی

3- چگونگی ادامة مقاومت

باید توجه کرد که تا تکلیف مسائل فوق در مذاکرات بین فلسطینی ها و اسرائیل روشن نشود،همیشه زمینة بروز اختلاف بین گروه های فلسطینی وجود خواهد داشت. بعید است همة گروه های فلسطینی بتوانند صلح با اسرائیل را بدون بازگشت آوارگان به سرزمین مادری خود بپذیرند.(محمدی،1388)

تأثیر توافق بر اسرائیل

از سال ها قبل اسرائیل گزینة امنیتی خود را بر اساس "سرزمین بدون صلح" قرار داده است  در حال که راهبرد آمریکا "سرزمین در برابر صلح" است. اسرائیل نسبت به توافق فتح و حماس کاملا حساس است. واکنش ها در اسرائیل نسبت به توافق نامة آشتی ملی فلسطینیان متفاوت بوده است. یک گروه کاملا مخالف این توافق هستند و معتقدند که این تفاهم نامه شرایط را برای اسرائیل سخت می کند.نتانیاهو در واکنش به توافق فتح و حماس از محمود عباس خواست که توافقنامة صلح با حماس را پاره کند. وی در گنگرة آمریکا اعلام کرد:"نزاع ما با فلسطینی ها بر سر تشکیل کشور فلسطین نیست بلکه در مخالفت با دولت یهودی است. ما اشغالگر نیستیم. ملت یهود در سرزمین تاریخی خود زندگی می کند". او گفت: "دولت فلسطین بای خلع سلاح شود." اگر تشکیل دولت فلسطین به رسمیت شناخته شود اسرائیل باید از 97 درصد اراضی کرانة باختری عقب نشینی کند. بر اساس این طرح اسرائیل مجبور است به طرح کلینتون برگردد و بپذیرد که کرانة باختری را همچون نوار غزه به طور کامل به فلسطینیان باز گرداند.با اجرایی شدن این توافق اسرائیل باید آماده شود تا رو در روی حماس بنشیند و مذاکره کند همانطور که در آفریقای جنوبی بالاخره سفیدهای حاکم در مقابل سیاه ها نشستند و دولت انگلیس با ایرلندی های مخالف خود مذاکره کرد.این در حالی است که صهیونیست ها خواهان به رسمیت شناخته شدن کشور اسرائیل به عنوان کشور ملت یهود نه تنها از سوی آمریکا بلکه از طرف فلسطینی ها هستند. اسرائیل معتقد است هرگونه امضای توافق صلح با فلسطینی ها باید در بر گیرندة درخواست های یهودی ها از جمله تضمین امنیت مرزهای فلسطین اشغالی و تعهد فلسطینی ها به بقای اسرائیل باشد. به هر حال  اسرائیل از توافق فتح و حماس، راضی نیست و با عدم پرداخت موقت حدود 90 میلیون دلار عوارض گمرگی به تشکیلات خودگردان عصبانیت خود را نشان داد.با توسعة جنبش آزادی خواهی در کشورهای پیرامون فلسطین اشغالی، اسرائیل در برابر تحولات منطقه منفعل شده است و قیام های مردم عرب را طوفان و سونامی می خواند.قیام ها نشان داده است که گروه های مذهبی در کشورهای عربی دارای انسجام بوده و انرژی زا هستند و سکولارها در جریان این نهضت ها خیلی ضعیف ظاهر شدند و این برای اسرائیل نگران کننده است.شیوة امنیت سازی اسرائیل بر مبنای معاهدة کمپ دیوید با مصر،قرارداد اسلو با فلسطینیان و قراردار عربه با اردن بوده است تا به این وسیله کشورهای همجوار اسرائیل متعهد به تضمین امنیت و بقاء اسرائیل باشند.دگرگونی اوضاع در کشورهای پیرامون اسرائیل به ویژه مصر، راهبرد اسرائیل را در برابر فلسطینی ها تغییر خواهد داد. با اجرایی شدن توافق بین فتح و حماس، احتمالا اسرائیل برای حفظ بقاء و تحت فشار دولت آمریکا مجبور به عقب نشینی از مواضع سرسختانة قبلی خواهد شد. نتانیاهو در سخنرانی خود در گنگرة آمریکا که در واکنش به سخنان اوباما انجام شد ضمن متعلق دانستن قدس به اسرائیل گفت: در صلح نهایی مورد نظر وی،محدودة دو کشور فلسطین و اسرائیل به گونه ای مرزبندی می شود که مجتمع های بزرگ یهودی نشین در کرانة باختری در خاک اسرائیل باقی می ماند و این به مفهوم عدم پذیرش مرزهای 1967 است.تا کنون سه شهرک بزرگ با بیش از 30 هزار جمعیت در عمق اراضی فلسطینیان در شرق بیت المقدس و کرانة باختری ساخته شده است که یهودیان در آنها ساکن شده اند. با این اظهارات  و سخنان اوباما مبنی بر امکان مبادلة اراضی به نظر می رسد که صهیونیست ها حتی اجازة تشکیل دولت فلسطین را در تمامی سرزمین های سال 1967 نخواهند داد. از سوی دیگر با تحولات به وجود آمده در کشورهای عربی، اسرائیل مجبور است که راهبرد نظامی خود را تغییر دهد و کشور مصر را به عنوان یک هم پیمان استراتژیک تلقی نکند و مرزهای مصر را به عنوان مرزهای امن تصور ننماید. با این تحولات اسرائیل ناگزیر از افزودن بر بودجة نظامی خود خواهد شد. هم اکنون حرف از ضرورت اختصاص یک بودجة 20 میلیارد دلاری از سوی آمریکا به اسرائیل از طرف محافل صهیونیستی مطرح است.با تغییر شرایط، اسرائیل می تواند تصور کند که ممکن است در یک زمان جبهة جنوب لبنان،نوار غزه،کرانة باختری،جبهة جولان و صحرای سینا و حتی اردن علیه صهیونیست ها فعال شوند که در این صورت مصیبت بزرگی برای اشغالگران خواهد بود.راهبرد اسرائیل تا کنون برای مواجه شدن بایک یا دوجبهه در آنِ واحد بوده است در حالی که در وضعیت کنونی باید به احتمال وقوع جنگ در چند جبهه فکر کند.البته این توافق می تواند در کوتاه مدت بعضی از مشکلات جزئی اسرائیل را نیز حل کند. اسرائیل می تواند پس از اعلام طرح تشکیل دولت جدید فلسطین و دادن امتیازاتی به فلسطینی ها از جمله آزادی هزار اسیر فلسطینی از جمله 450 زندانی درخواستی حماس،این موضوع را که با جنگ 22 روزة غزه نتوانست حل کند به سرانجامی برساند و فضا را برای خروج از بن بست مذاکرات با فلسظینی ها بگشاید.بلاخره همانطور که پیش بینی می شد گیلعاد شالیط سرباز اسرائیلی با تعداد 1027 اسیر فلسطینی مبادله گردید که پیروزی بزرگی برای حماس بود. اولین گروه از اسرای فلسطینی که 450 مرد و 27 زن بودند در روز سه شنبه 26 مهر 1390 آزاد شدند. دومین گروه هم شامل 550 اسیر فلسطینی در روز دوشنبه 28 آذر ماه 1390 آزاد شدند.محمود عباس در مراسم استقبال از تعدادی از گروه اول اسرا تأکید کرد آشتی میان گروه های فلسطینی از زندان ها آغاز شده و خطاب به آزاد شدگان گفت:شما آشتی ملی را به مرحلة کنونی رسانده اید و به امید خدا این آشتی به سرانجام خواهد رسید. شالیط هم پس از آزادی گفت: دوست دارم این تبادل راه را برای تحقق صلح بین فلسطین و اسرائیل باز و مناسبات دو طرف را تقویت کند. (روزنامة اطلاعات،27/7/1390) طبیعی است که این موفقیت مدیون وحدت و همکاری فتح و حماس و یکی از نتایج توافق بین این دو گروه است.این اقدام نوعی از کاهش تنش را بین اسرائیل و فلسطینی ها نشان می دهد و فضا را از حالت جنگی به سمت آرامش بیشتر در منطقه سوق می دهد.

آمریکا و توافق

از دیر باز صلح اعراب و اسرائیل به عنوان موضوع مهم سیاست امنیتی آمریکا در خاورمیانه محسوب می شده است. همیشه روسای جمهور آمریکا خواهان حل اختلافات میان اسرائیل و فلسطینیان بوده اند ولی هیچگاه به عنوان یک میانجی بیطرف عمل نکرده اند بلکه به عنوان دولتی متعهد به بقاء و امنیت اسرائیل طرح های خود را ارائه و دنبال کرده اند. پس از اعلام توافق بین گروه های فلسطینی، رئیس جمهورآمریکا در روز پنجشنبه 29/2/1390 طی سخنانی در ساختمان وزارت امور خارجه بر لزوم تشکیل دو دولت فلسطینی و اسرائیلی بر مبنای مرزهای 1967 تأکید کرد و اظهار داشت به رسمیت شناختن مرزها برای تشکیل دو کشور الزامیست. (روزنامة ملت ما،شنبه 31/2/1390،صفحة1) البته منظور اوباما فقط تشکیل دو دولت مستقل یهودی و فلسطینی بر اساس این مرزها نیست بلکه بحث تبادل زمین سه مجتمع شهرک نشین در شرق بیت المقدس هم مطرح است که با باقی ماندن این شهرک ها در دست اسرائیل، عملا همه یا بخش مهمی از بیت المقدس شرقی از دست فلسطینی ها خارج می شود. از سوی دیگر اوباما تأکید کرد که دولت فلسطینی از نیروی مسلح محروم خواهد بود و عملا در برابر اسرائیل قدرت دفاعی نخواهد داشت. رئیس جمهور آمریکا در سخنان خود گفت : صلح نیازمند مشارکت دو طرف است. هیچ صلحی را نمی توان تحمیل کرد ضمن آنکه تأخیر در این مسئله به معنای پایان یافتن آن نیست.مردم فلسطین باید این حق را داشته باشند که کشور خود را اداره کنند. رویای تشکیل کشور یهودی و دموکراتیک اسرائیل با اشغال دائم محقق نمی شود.(خبرگزاری فرانسه،مورخ جمعه30/2/1390) برای فلسطینی ها هم تلاش برای نفی مشروعیت اسرائیل به شکست منتهی خواهد شد. این سخنان یک روز پیش از دیدار بنیامین نتانیاهو نخست وزیر رژیم صهیونیستی با باراک اوباما در واشنگتن انجام شد. پس از دیدار با نتانیاهو بار دیگر اوباما در سخنان خود  در روز یکشنبه 1/3/1390 در مجمع سالانة کمیتة روابط عمومی اسرائیلی-آمریکایی ضمن تشریح سیاست های کلان ایالات متحده در مورد منطقة خاورمیانه به طور اصولی از تأسیس کشور مستقل فلسطین بر اساس مرزهای قبل از سال 1967 با اسرائیل حمایت کرد. وی گفت: اقدامات نمادین برای منزوی کردن اسرائیل در سازمان ملل در ماه سپتامبر باعث تشکیل شدن کشور مستقل فلسطین نخواهد شد. تعهد ما به امنیت اسرائیل غیر قابل تزلزل است. بوش هم در دو سال آخر ریاست جمهوری خود به این نتیجه رسید که اگر دولت فلسطینی تشکیل نشود امنیت اسرائیل در خطر است.اولمرت نخست وزیر اسرائیل هم تشکیل دولت فلسطینی را برای بقاء اسرائیل ضروری دانست.بعضی از سیاستمداران در آمریکا اظهارات اخیر اوباما را به منزلة تغییر آشکار سیاست های آمریکا در قبال صلح خاورمیانه تعبیر کرده اند و آن را علامت تغییر مواضع دولت اوباما نسبت به اسرائیل می دانند . موضع اوباما بهترین موضع روسای جمهور آمریکا نسبت به مسئلة فلسطین در طول تاریخ است ولی بحث شهرک سازی اسرائیل و بازگشت آوارگان فلسطینی در مواضع او شفاف نیست. اوباما تا کنون همة فرآیند شهرک سازی های اسرائیل را غیرقانونی اعلام نکرده است در حال که بوش آن را غیر قانونی می دانست. وی موضوع شهرک سازی و بازگشت آوارگان فلسطینی به سرزمین های خود را مسائل حاشیه ای می داند و معتقد است که شاید در آینده بتوان آنها را حل و فصل کرد. تا کنون هیچیک از رئیس جمهورهای آمریکا چنین مواضع نسبتا مناسبی را در قبال فلسطین اتخاذ نکرده بودند. حزب جمهوری خواه و محافظه کاران ، اوباما را متهم کردند که با این سخنان روند مذاکرات صلح خاورمیانه را تضعیف کرده است. نخست وزیر اسرائیل هم در دیدار با اوباما در روز جمعه 30/2/1390 تأکید کرد که اسرائیل به مرزهای 1967 عقب نشینی نمی کند و در مصاحبة مشترک از طرح رئیس جمهور آمریکا انتقاد کرد.نتانیاهو در سخنرانی خود در کنگرة آمریکا که در 3/3/1390 انجام شد بار دیگر تکرار کرد که اسرائیل هرگز به مرزهای سال 1967 باز نمی گردد زیرا این مرزها دیگر قابل دفاع نیست و امنیت امروز را تأمین نمی کند.آمادة پذیرش صلح هستیم اما هر توافقی باید تغییرات سکونتی گسترده ای را که بعد از سال 1967 صورت گرفته است به رسمیت بشناسد.او گفت: اسرائیل هیچ طرحی را برای تقسیم بیت المقدس نخواهد پذیرفت.وی افزود اگر فلسطینی ها اسرائیل را به عنوان کشوری یهودی به رسمیت بشناسند دولت او در برابر صلح واقعی که امنیت اسرائیل را تضمین کند با سخاوت بسیار عمل خواهد کرد.

نتانیاهو افزود:اسرائیل دوستی بهتر از آمریکا و آمریکا دوستی بهتر از اسرائیل ندارد. مواضع رئیس جمهور آمریکا موجب اختلاف نظرهای جدی بین سران آمریکا و اسرائیل شده است. طبیعی است که از این به بعد اسرائیل تمام تلاش خود را برای تغییر رویکرد آمریکا به کار خواهد گرفت و با کمک محافظه کاران و لابی ایپک برای جلوگیری از تحقق آن اقدام خواهد کرد. اوباما هم پس از این اظهارات در جمع یهودیان ایپک حاضر شد و سعی کرد حمایت خود از اسرائیل را نشان دهد.در واقع حمایت آمریکا از شکل گیری دولت فلسطین به منظور تضمین امنیت و بقای اسرائیل است.حماس هم در واکنش به اظهارات اوباما تأکید کرد هرگز اسرائیل را به رسمیت نخواهد شناخت.حماس از سال 2006 بر تشکیل کشور فلسطین بر اساس مرزهای سال 1967 با حق بازگشت آوارگان فلسطینی تأکید ورزیده است.به نظر می رسد در پرتو تحولات خاورمیانه و قیام های مردم در کشورهای عربی به ویژه موفقیت مردم در مصر،آمریکا نیاز به تغییر و تصحیح مواضع خود پیدا کرده است.با انتشار این سخنان می توان پذیرفت که توافق فتح و حماس با هماهنگی و خواست آمریکا صورت گرفته است.

واقعیت این است که سیاست آمریکا در چند دهة گذشته در منازعات بین فلسطینی ها و اسرائیل، عمیقا در جهت منافع تل آویو حرکت کرده است.اوباما حتی از این که فلسطینی ها در شهریورماه قصد مراجعه به سازمان ملل و طرح مسئلة تأسیس دولت فلسطینی از طریق مجمع عمومی را دارند نیز سخت دلخور است و در سخنرانی خود فلسطینی ها را مورد عتاب قرار داده است که از این کار دست بردارند. در حالی که این حداقل کاری است که در وضعیت فعلی فلسطینی ها می توانند انجام دهند زیرا تمام راه های دیگری را که دنبال کرده اند همگی با بن بست جانبداری آمریکا از اسرائیل مواجه شده است.پس از طرح عضویت فلسطین در سازمان ملل،آمریکا مبلغ 200 میلیون دلار کمک به فلسطینیان را مسدود کرد. البته پس از گذشت حدود سه ماه مبلغ 40 میلیون دلار آن را در 9 دی ماه 1390 آزاد کرد ولی همچنان پرداخت 192 میلیون دلار کمک های مالی برای پروژه های زیربنایی در نوار غزه و کرانه باختری را حفظ کرد.(سایت وزارت خارجة آمریکا،9/10/1390)

چگونگی نگاه و رفتار ایران

مسئلة فلسطین پس از پیروزی انقلاب اسلامی همیشه در رأس حمایت های جمهوری اسلامی ایران قرار داشته است. امام خمینی در دوران حیات مبارک خویش تمام همت و تلاش خود را برای آزادسازی فلسطین به کار گرفتند. ایران همیشه از وحدت گروه های فلسطینی در برابر اشغالگران قدس حمایت کرده است. تشکیل دولت فلسطینی همیشه مورد استقبال ایران بوده است ولی جمهوری اسلامی وجود دولتی غیر فلسطینی را در سرزمین های فلسطین به رسمیت نمی شناسد.در وضعیت کنونی که گروه های فلسطینی برای نزدیکی مواضع خود با هم به تفاهم رسیده اند،موضع گیری ایران در برابر این توافق باید با دقت و بدون شتاب زدگی صورت گیرد. ایران می تواند با فرصت ایجاد شده از تمام توان خود برای شکستن محاصرة غزه استفاده نماید.با فاصله گرفتن مصر از اسرائیل، ظرفیت ایران برای پر کردن خلاءهای قدرت نمایان می شود. در پی تحولات خاورمیانه و با حذف حسنی مبارک از قدرت،عربستان در رأس جریان سازشکار جهان عرب قرار گرفته است و اسرائیل هم روی عربستان سرمایه گذاری می کند.هم اکنون اقدام برای عضویت کشورهای مغرب و اردن در شورای همکاری خلیج فارس به مفهوم تقویت جریان سازشکار عربی و تشکیل شورای کشورهای دارای ساختار پادشاهی در جهان عرب است. تشکیل محور ایران،ترکیه و مصر می تواند به حل مشکلات منطقه کمک کند و وضعیت فلسطین را تغییر دهد. شرایط متحول جهان عرب شیوة جدیدی را برای تحقق آرمان مردم فلسطین به وجود آورده است. ایران می تواند با طرح مسئلة بازگشت 6 میلیون آوارة فلسطینی به سرزمین های مادری، زمینه را برای تشکیل دولتی فراگیر در سرزمین های اشغالی با سناریوی هر فلسطینی یک رأی فراهم آورد.این طرح بر یکپارچگی سرزمین های فلسطینی تأکید دارد و تجزیة آن را به دو بخش یهودی و فلسطینی نمی پذیرد و اصولا طرح دو دولت را اجرایی نمی داند.

نتیجه گیری

توافق غیرمنتظرة دو جریان فلسطینی فتح و حماس برای دست برداشتن از اختلافات دیرینه و رسیدن به آشتی ملی و نیز تشکیل یک دولت ائتلافی به همان اندازه که برای فلسطینی ها و ملت های کشورهای اسلامی خوشحال کننده بود برای اسرائیل نگران کننده و ناراضی کننده بود.به احتمال زیاد این توافق با نظر آمریکا و کمک دولت جدید مصر صورت گرفته است و علامت پذیرش مقاومت از سوی آمریکا به منظور تسهیل در تشکیل دولت فلسطین است. تأکید ویلیام هیگ وزیر امور خارجة انگلیس در پاسخ به سوالاتی در صفحة توییتر مبنی بر تشکیل کشور فلسطین در مرزهای قبل از جنگ 1967 و اظهار نظر وی که بیت المقدس باید پایتخت دو کشور فلسطین و اسرائیل باشد و شهرک های اسرائیل در خاک فلسطین غیر قانونی هستند و باید بر اساس قوانین بین المللی در بارة آنها برخورد شود و این شهرک ها مانعی در روند صلح هستند، علامت تغییر محسوس سیاست آمریکا و دولت های دوست آمریکا در بارة مسئلة فلسطین و اسرائیل است.(سایت النشرة لبنان،مورخ 20/3/1390 به نقل از روزنامة ملت ما،مورخ 21/3/1390،ص/15) در این توافق حماس از برنامة مقاومت در برابر اسرائیل دست نکشیده است و اسرائیل را به رسمیت نمی شناسد و حاضر به شناسایی اسرائیل به عنوان یک دولت نیست اما ادامة آن مشخص نیست.با این توافق حماس وارد یک بازی و ایفای یک نقش جدید در مسائل فلسطین شده است که اگر مراقبت نکند به سرعت تضعیف خواهد شد.ممکن است با اجرایی شدن این توافقنامه، آرام آرام حماس به سمت یک جنبش سیاسی تمام عیار حرکت کند و مقاومت را از اولویت خود کنار بگذارد.الگوی حماس، ترکیه و اخوان المسلمین است. خالد مشعل گفته است الگوی ما اردوغان نخست وزیر ترکیه است. جنبش حماس از ایران فقط جهت دریافت پول و کمک بهره می جوید و عملا سیاست های سوریه را در حوزة مسائل فلسطین دنبال می کند. باید توجه داشت که اخیرا عبدالله گل رئیس جمهور ترکیه بر به رسمیت شناختن اسرائیل از سوی جنبش حماس اصرار داشته است.آمریکا هم با الگوی ترکیه و فعال شدن نقش این کشور در کشورهای اسلامی موافق است و آن را نمونة خوبی از دموکراسی در کشورهای اسلامی می داند زیرا ترکیه معتقد به نابودی اسرائیل نیست و آن را به رسمیت می شناسد. این توافق در صورت اجرایی شدن، می تواند شکل و تاکتیک مبارزات فلسطینی ها را تغییر داده و شیوه های مدنی و دیپلماتیک را جایگزین جنگ مسلحانه علیه اسرائیل کند. در این صورت می توان به برپایی باشکوه تر روز قدس در جهان عرب امیدوار شد و به طرح هایی نظیر انجام یک راهپیمایی بزرگ برای حرکت آوارگان فلسطینی به سوی سرزمین های اشغالی فکر کرد و مسلمانان را برای اجرای آن بسیج کرد. حداقل حسن توافقنامة آشتی ملی تنش زدایی در روابط بین گروه های فتح و حماس است اما مسئله مهم در وضع فعلی اجرایی شدن این توافق نامه است که مورد تردید خالد القدومی نمایندة حماس در تهران است.(مصاحبة نامبرده با روزنامة شرق،3/3/1390 ص/1) تجربة تاریخی نشان داده است که هر دو گروه فتح و حماس به دنبال اجرای بخشی از توافقنامه خواهند رفت و معلوم نیست که تا آخر به آن پای بند بمانند. ابومازن نمی تواند رأسا تصمیمات توافقنامه را در کرانة باختری به مرحلة اجرا درآورد.اجرایی شدن این توافقنامه به تمایل و خواست اسرائیل هم بستگی دارد زیرا در کرانة باختری 600 ایستگاه بازرسی و نگهبانی اسرائیلی وجود دارد و بدون هماهنگی اسرائیل هیچ توافقی قابل اجرا نیست. از سوی دیگر اگر با برگزاری انتخابات فلسطین، حماس در دولت خودگردان عضو شود کمک های کنگرة آمریکا به تشکیلات خودگردان حذف خواهد شد. در نهایت باید گفت هر توافقی که فلسطینی ها را از رودر رویی و درگیری با یکدیگر دور کند و بین آنها همگرایی ایجاد کند مفید حال ملت فلسطین است اما با توجه به برنامة آمریکا برای تشکیل دولت یهود در فلسطین اشغالی باید به این توافق نامه با دیدة احتیاط نگریست. اما اگر این توافقنامه منجر به اعلام دولت فلسطینی از سوی سازمان ملل شود، هر گونه اقدام برای توسعه بخشیدن به شناسایی کشور مستقل فلسطین توسط دولت ها و مجامع بین المللی، محدودیت بیشتری را برای اسرائیل ایجاد خواهد کرد.

منابع و مراجع

منابع فارسی

1- آشکار ژیلبر،جنگ 33 روزه،ترجمة علی کاظمی،تهران،انتشارات خرسندی،1388

2- جنبش مقاومت اسلامی حماس، قدس و سونامی یهودی سازی،از منشورات حماس در ایران،1387

3- خبرگزاری جمهوری اسلامی

4- خبرگزاری رویترز Reuters,18 Jan 2009

5- خبرگزاری قدسنا

6- خبرگزاری فرانسه

7- روزنامة جمهوری اسلامی

8- رادیو فارسی بی بی سی

9- روزنامة شرق، مورخ 3/3/1390

10- روزنامة ملت ما

11- سایت النشره

12- سایت وزارت خارجة آمریکا

13- سایت جمعیت دفاع از ملت فلسطین

14- عرب علیرضا،استراتژی نظامی و امنیتی اسرائیل،تهران،جمعیت دفاع از ملت فلسطین،1389

15- کامروا مهران،خاورمیانة معاصر،تاریخ سیاسی پس از جنگ جهانی اول،تهران،نشر قومس،1388،

16- کارتر جیمی،فلسطین صلح یا نژادپرستی،ترجمةمحمد حسین وقار،تهران،موسسة اطلاعات،1386

17- محمدی منوچهر و غفرانی پیروز،بحران فلسطین و آیندة آن،تهران،وزارت امور خارجه،مرکز چاپ و انتشارات،1388

18- نوام چامسکی،جنگ 22 روزه،ترجمة زهرا مرادی نسب،تهران،انتشارات خرسندی،1388

منابع انگلیسی

1-      Aharon Klieman. Compromising Palestine: A Guide to Final Status Negotitations. (New York: Columbia,2000), pp. 239-42.

2-      Alan Taylor. The Superpowers and the Middle East. (Syracuse, NY: Syracuse University Press, 1991), p.40.

3-      Charles D. Smith. Palestine and the Arab  Israeli Conflict. 4th ed. (New York: St. Martin's, 2001), pp. 303-4.S

4-      Deborah Gerner. One Land, Two Peoples: The Conflict over Palestine. 2nd ed. (Boulder, Co: Westview, 1994).S

5-      Fred Khouri. The Arab-Israeli Dilemma. 3rd ed. P. 247.S

6-      http://www.alquds-online.org/index.php?s=10&ss=4&id=670

7-      http://www.padrr.org/MkalatWaDerasat/15alkrar1811a242.html

8-      Laurie Brand. Palestinians in the Arab world: Institution Building and the Search for State. (New York: Columbia University Press, 1988), p.222.

9-      Mishal and Sela. The Palestinian Hamas. P.57.

10-   Sara Roy . "Why Peace Failed: An Oslo Autopsy". Current History. Vol. 101, No. 651, (January 2002). P.9.

11-   http://wikileaks.ch/